P - R - Historia Słowian

Przejdź do treści

Menu główne:

Zioła

PIERWIOSNEK  LEKARSKI
W średniowieczu uważano, że wskazuje drogę do ukrytych skarbów. Funkcję tą dzieli ze słowiańskim symbolem kwiatu paproci podczas Nocy Kupały.
W słowiańszczyźnie łączono go z Matką Ziemią. Bywał jej atrybutem. Ponadto był symbolem wiosny między innymi dlatego, że był jednym z pierwszych kwiatów, a tym samym zapowiedzią jej nadejścia. W Polsce często występuje na niżu i w niższych położeniach górskich.
Siedlisko pierwiosnka.
Świetliste lasy, szczególnie nadrzeczne łęgi, pastwiska, zarośla, wzgórza. Kwitnie wczesną wiosną, od marca do maja. W kwiatach występuje heterostylia, która utrudnia samozapylenie. Pręciki i słupek dojrzewają równocześnie, kwiaty zapylane są przez motyle - entomogamia. Roślina objęta była częściową ochroną gatunkową w Polsce na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin. Od 2014 roku nie podlega ochronie.

Działanie lecznicze.
Ze względu na dużą ilość saponin napary i odwary z pierwiosnka pomagają przy leczeniu przeziębień, zapalenia gardła i krtani, grypy, zapalenia oskrzeli. Pomaga w leczeniu gruźlicy i pylicy płuc jako doskonały środek wykrztuśny. Kurację pierwiosnkiem zaleca się palaczom i osobom cierpiącym na reumatyzm. Okłady z odwaru zmniejszają obrzęki i bóle, przyśpieszają gojenie ran pooperacyjnych. W medycynie naturalnej od wieków leczy się odwarem z pierwiosnka migreny, bezsenność, napięcia nerwowe, dolegliwości miesiączkowe i okresy przekwitania. Wino z tego ziela zaleca się jako środek regulujący krążenie krwi. Pierwiosnek ma właściwości moczopędne, toteż jest stosowany do kuracji oczyszczających i odtruwających organizm.

Napar z kwiatów dla dzieci.
1 łyżkę suszu zalać szklanką wrzątku, przykryć, po kwadransie przecedzić i podzielić na trzy porcje. Podawać w ciągu dnia, po jedzeniu, jako środek wykrztuśny, lekko uspokajający, łagodnie nasenny lub na wzmocnienie.


Odwar z korzeni i łodyg dla dorosłych.
1/2 łyżki zmielonego suszu zalać szklanką wody, gotować przez 5 minut. Po przecedzeniu popijać po łyżce co 2-3 godziny we wszystkich opisanych wyżej przypadkach.


PIĘCIORNIK  GĘSI
W Polsce jest to gatunek pospolity.
Inne nazwy zwyczajowe i ludowe: srebrnik, pięciornik pospolity, pięćperset gęsi, srebrnik pospolity, gęsie ziele, gęsia trawa, gęsiówka, drabinki, dziewicze ziele.

Skład chemiczny.
Garbniki katechinowe (4 -10%), flawonoidy (kwercetyna i jej glikozyd), kwasy organiczne, śluzy i żywice, duża zawartość witaminy C (do 95 mg/100 g).
Rośnie w wilgotnych miejscach: na łąkach, pastwiskach, przydrożach, nad brzegami stawów i rowów, oraz na polach uprawnych.

Roślina lecznicza.
Środek ściągający i przeciwzapalny, a także rozkurczający na mięśnie gładkie. Stosowany przy biegunkach, chorobach jelit i dróg żółciowych charakteryzujących się stanami kurczowymi, w początkowym stadium kamicy żółciowej, zaburzeniach menstruacji, nieżycie żołądka i jelit. Dzięki zawartości substancji gorzkich poprawia apetyt i ułatwia trawienie. Rzadko stosowany oddzielnie, stanowi składnik mieszanek ziołowych. Stosowany również zewnętrznie jako środek przeciwzapalny do płukania
jamy ustnej i gardła oraz do przemywań i okładów na rany.

PLUSKWICA  GRONIASTA
Pochodzi z Ameryki Północnej. Uprawiana w wielu krajach, również w Polsce, jako roślina ozdobna i zielarska.

Skład.
Kłącze pluskwicy groniastej – wysuszone, całe lub połamane kłącze i korzeń. Korzeń pluskwicy zawiera glikozydy triterpenowe (m.in. akteinę, 27-deoxyakteinę), cimifuginę, polifenole np. kwas kofeinowy, pochodne kwasu ferulowego, alkaloidy. Ponadto korzeń zawiera substancje estrogenne, żywice, kwas salicylowy i izoflawony.

Działanie lecznicze.
Dolegliwości okresu przekwitania (uderzenia gorąca, pocenie się, kołatanie serca, zwiększona pobudliwość). Związki czynne pluskwicy groniastej mają także korzystny wpływ na przebieg osteoporozy ujawniającej się podczas menopauzy (hamują nasiloną resorpcję tkanki kostnej). Indianki korzeniami tej rośliny leczyły zaburzenia menstruacji i bóle miesiączkowe. W Europie wykorzystywano tę roślinę w leczeniu stanów zapalnych i nerwobóli. Za jej właściwości zdrowotne odpowiada cymicyfugina, izolowana z kłącza rośliny. Ze względu na właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe, wyciągi z kłączy działają również wspomagająco w schorzeniach reumatycznych.

Uprawa.
Może rosnąć w półcieniu, lub nawet w cieniu, wymaga żyznej, głębokiej i stale wilgotnej gleby.
Rozmnaża się zazwyczaj przez podział kłączy, które można sadzić do gleby jesienią lub wiosną. Ma grube pędy, tak, że pomimo dużej wysokości zazwyczaj nie wymaga stosowania podpór.
W uprawie głównie dwie odmiany:
"Armleuchter" – odmiana kwitnąca we wrześniu i październiku, osiąga wysokość do 160 cm, kwiatostany rozgałęzione, oraz
"BS Blickfang (1975)" – wyróżnia się czysto białymi kwiatami, rozkwita we wrześniu.


PODBIAŁ  POSPOLITY
W Polsce występuje jako gatunek pospolity. Inne nazwy ludowe i zwyczajowe: białkuch, ośla stopa, końskie kopyto, boże liczko, kniat, kaczyniec, grzybień, białodrzew, gęsie łebki, kwiat szczupaczy. Kwiatostany pokazują się, zanim rozwiną się liście. Kwitnie od marca do maja. Liście pojawiają się pod koniec kwitnienia. Preferuje gleby gliniaste, miejsca kamieniste, piarżyska, żwirowiska nadrzeczne, osuwiska, skarpy przydrożne, urwiste brzegi rzek i potoków, hałdy węglowe i pogorzeliska.

Roślina lecznicza.
Naparem z podbiału leczyli już starożytni medycy – Hipokrates, Galen i Pliniusz. Bł. Hildegarda stosowała go przy wszystkich chorobach piersiowych i jako środek wykrztuśny. Przy astmie i przewlekłym kaszlu, a także podczas zapalenia oskrzeli wdychano przez rurkę dym z korzeni tej rośliny spalanych na węglu z drzew cytrusowych. Palono też – tak jak papierosy – jej specjalnie wysuszone i zwinięte liście. Wykorzystywano podbiał do leczenia schorzeń skórnych: ran, czyraków, wrzodów, ropni, odcisków, oparzeń, pękających brodawek u kobiet karmiących oraz przy tzw. róży i uporczywych bólach głowy.

Skład  rośliny.
Liść podbiału ma głównie charakter surowca śluzowego. Zawartość kwaśnego śluzu wynosi 7-8%. Dalszymi składnikami są garbniki (około 4,5%), flawonoidy (około 0,8%): m.in. kwercetyna, kemferol a ponadto cholina, sole mineralne bogate w cynk, gorycze i nieco olejku eterycznego. Składnikami niepożądanymi są alkaloidy pirolizydynowe m.in. senkirkina i tussilagina. Zawartość ich wynosi maksymalnie 4,5-10-5%. W kwiatach podbiału znajdują się liczne związki flawonoidowe (m.in. rutyna, hiperozyd i awikularyna), kwas kawowy i ferulowy, karotenoidy (np. taraksantyna), fitosterole, związki cukrowe oraz olejek eteryczny.

Działanie lecznicze.
Jako surowiec śluzowy o pewnej zawartości garbników liść podbiału ma zastosowanie głównie w stanach zapalnych i nieżytach dróg oddechowych, jamy ustnej i krtani. Wywiera działanie osłaniające (śluzy) i ściągające (garbniki). Powoduje spęcznienie i rozrzedzenie zalegającej wydzieliny oraz pobudzenie ruchów nabłonka rzęskowego, a tym samym wyzwala odruch wykrztuśny. Jednocześnie flawonoidy łagodnie obniżają napięcie mięśni gładkich górnych dróg oddechowych i oskrzeli oraz ułatwiają odkrztuszanie. Stosowany również w przeziębieniu i anginie. Kwiaty podbiału ze względu na większą zawartość flawonoidów i olejku eterycznego a mniejszą śluzu i garbników wywierają silniejsze od liści działanie rozkurczowe, natomiast słabsze powlekające i ściągające.

Kosmetyka.
W kosmetyce wykorzystywane są kwiaty podbiału, z których odwarem przemywa się tłustą cerę. Ponadto używa się ich do okładów na wysypki i plamy żółciowe, a także na otwarte wrzody, różę na twarzy, czyraki i wypryski. Zwykle wykorzystuje się w tym celu kwiaty podbiału z innymi ziołami.

Napar z liści.
Zalać 1 łyżkę liści 350 ml ciepłą wodą i ogrzewać do wrzenia. Po 3 minutach gotowania pod przykryciem należy odstawić odwar na 10 minut i przecedzić. Pić 3-5 razy dziennie ¼ do ⅛ szklanki między posiłkami przy kaszlu. Ten sam odwar stosuje się zewnętrznie do okładów na skórę przy stłuczeniach, zaczerwienieniu i siniakach.

Zbiór i suszenie.
Młode, ale dobrze rozwinięte liście, wolne od plam, bez ogonka lub z jego resztką są zbierane ręcznie na wiosnę i w lecie i suszone na powietrzu w cieniu. Niekiedy zbiera się rozkwitające koszyczki podbiału bez szypułek i suszy możliwie szybko w temp. do 40 °C w suszarni.


POKRZYWA
Moc pokrzywy pojawiała się w różnych kulturach, także w kulturze słowiańskiej. Słowianie korzystali obficie z dobrodziejstw pokrzywy. Była ona składnikiem diety, lekiem na wiele chorób, a także preparatem kosmetycznym. Miała również magiczne znaczenie szczególnie dla Słowian. Używano jej aby odstraszyć złe moce. W Noc Kupały palono ją w ogniach, umieszczano w różnych miejscach domów i budynków gospodarskich, wieszano nad drzwiami, zatykano nad powałą, wtykano w okna. W ten sposób chroniono od demonów, czarów oraz wiedźm, nie tylko ludzi i miejsce ich zamieszkania, ale także bydło. W tym celu dodatkowo umieszczano pokrzywowe wieńce na łbie. Wierzono, że wiedźma, która będzie chciała przekroczyć próg chaty poparzy się pokrzywą i ucieknie.  "Parzącą" moc pokrzywy wykorzystywano niegdyś powszechnie do wzmocnienia ochrony
energetycznej, walki z demonami.
Pokrzywę, podobnie jak bylicę pospolitą, spalano w celu rytualnego oczyszczania pomieszczeń ze złej energii.
Pokrzywę wykorzystywano także w medycynie naturalnej. I tak 'pokrzywowa chłosta' miała wypędzić z ciała chorego chorobę, podobnie jak włożona na głowę pokrzywowy wieniec odganiał bóle głowy.
Wierzono poza tym, że liść pokrzywy włożony pod podeszwę do buta chroni przed „zmęczeniem w tańcu i dalekim chodzeniu”. Pokrzywa miała także zapewnić narodziny męskiego potomka, o ile mąż w tajemnicy przed żoną umieścił pod jej łożem wiązkę pokrzyw zerwaną w pełnym słońcu.

Pokrzywa zwyczajna znana jest w języku polskim pod licznymi nazwami: koprywa (stosowana na kresach), kropiewa (z rosyjskiego), parzawica, pokrzywa chyrzawka, dwupienna, parząca, wielka.

Pokrzywa jest rośliną od dawna wszechstronnie użytkowaną, przy czym wśród roślin użytkowych należy do najbardziej niedocenianych. O jej właściwościach leczniczych pisali już w starożytności m.in. Hipokrates, Skryboniusz Largus, Pedanios Dioskurydes i Pliniusz Starszy.
W średniowieczu chwalili jej właściwości Hildegarda z Bingen oraz Paracelsus. Albert Wielki opisywał jej zastosowanie przędzalnicze.
Hieronim Bock w XVI wieku wskazywał ją jako jedną z najważniejszych roślin użytkowych o wielostronnych zastosowaniach. W XIX wieku roślina została zapomniana i traktowana tylko jako pokarm dla ubogich. Wracała do łask jednak w czasach kryzysu (np. podczas wojen światowych). W końcu XX wieku wraz z rozwojem wiedzy o jej właściwościach leczniczych, kosmetycznych, żywieniowych oraz wraz z rosnącym zapotrzebowaniem na naturalne produkty – pokrzywa zyskała ponownie na znaczeniu i popularności.

Skład pokrzywy.
W korzeniach pokrzywy zidentyfikowano lektyny, aglutyniny w tym charakterystyczna dla pokrzywy tzw. Urtica dioica aglutynina - USD, różnorodne polisacharydy - glukany, arabinogalaktan, związku glukozowo-galakturonowe i sterole, w tym m.in. β-sitosterol, kwasy organiczne - glikolowy i glicerowy, lecytynę, woski i śluzy, sole mineralne w tym krzemionkę, skopoletynę, lignany, kwasy tłuszczowe oraz znikome ilości monoterpenów, triterpenów, fenoli, tanin, kumaryn.
W liściach pokrzywy obecne są flawonoidy, kwasy fenolowe, krzemowe i kwasy organiczne np. pantotenowy, skopoletynę, znaczne ilości chlorofili (do 1%, przy czym chlorofil a w stosunku do chlorofilu b występuje w proporcji 3:1), duża ilość β-karotenu (0,003%, do 50 mg% suchej masy), ksantofili (0,12%), protoporfiryn, witamina C, poza tym: triterpeny, sterole, oksylipiny, garbniki, glikokininy oraz 19% soli mineralnych, w tym szczególnie dużo potasu, wapnia, żelaza, fosforu, magnezu i boru. Wyróżniają się też wysoką koncentracją niektórych rzadkich pierwiastków, np. zawierają do 80 ppm tytanu (u innych roślin jest go zwykle ok. 1 ppm). Liście pokrzywy zawierają poza tym witaminę K, B2, B6 oraz ślady olejku eterycznego (antofenu). We włoskach parzących znajduje się związek bliski kwasom żywicznym, acetylocholina, histamina, serotonina i śladowe ilości kwasu mrówkowego.
Suszone pędy pokrzyw zawierają 20,8% białek (w sianie białka strawne stanowią 10,8% masy), 2,5% tłuszczów, 18% celulozy i kilkanaście procent soli mineralnych


Historia Rośliny - leczniczej.
Pokrzywa ma długą tradycję zastosowań leczniczych. Autorzy starożytni (np. Pedanios Dioskurydes i Pliniusz Starszy) wskazywali m.in. na jej zdolność do tamowania krwotoków, uznawali za afrodyzjak, remedium na zatrucia i oparzenia. Sok zaprawiany cukrem zalecany był na żółtaczkę, astmę, gruźlicę i kolki. W leczeniu zaburzeń nefrologicznych (m.in. kolki nerkowej i krwiomoczu) stosował ją Mikołaj Kopernik, opierając się głównie na pracach Awicenny. W lecznictwie naturalnym biczowanie pokrzywami praktykowano w stanach reumatycznych,
przy czym czyniono tak już co najmniej od starożytności.

Rzymianie przypisywali mu niezwykłą skuteczność, także np. przy leczeniu cholery. Pokrzywa wykorzystywana była w lecznictwie w Polsce także przy schorzeniach skóry, pielęgnacji włosów i łupieżu, astmie i kaszlu. Suszone ziele palono jak papierosy przy astmie, kaszlu i bólach zębów. W Rosji pokrzywa była stosowana także przy obrzękach, biegunce i robaczycy. Po rozprzestrzenieniu na świecie, pokrzywa szybko w różnych obszarach trafiła w szerokim zakresie do użytku w lecznictwie naturalnym na całym świecie.

Działanie lecznicze.
Pokrzywa stymuluje produkcję czerwonych krwinek, poprawia hemoglobinę a także wzmacnia odporność organizmu pobudzając wytwarzanie antygenów wirusowych. Jest dobrym antidotum na anemię – zawarte w niej żelazo jest łatwo przyswajalne dzięki obecności witaminy C.
Wyciągi wodno-alkoholowe z korzenia, zawierające sitosterole wykorzystywane są w leczeniu łagodnego przerostu prostaty, w początkowym stadium choroby. Nie likwidują choroby, ale spowalniają jej rozwój i w tym przypadku jest najczęstszym zastosowaniem leczniczym korzenia pokrzywy w nowoczesnej medycynie. Działanie lecznicze polega na zwiększeniu objętości wydalanego moczu i zmniejszeniu ilości moczu zalegającego. Substancjami czynnymi może być sitosterol lub jego glikozyd, lignany, UDA i polisacharydy.
Pokrzywa jest także środkiem pomocniczym w leczeniu cukrzycy (liście i ziele obniżają nieznacznie poziom cukru we krwi).

Jest też stosowana w stanach zapalnych dróg moczowych i skóry.
Wpływa dodatnio na procesy przemiany materii (za sprawą bogactwa witamin i pierwiastków śladowych), pobudza działalność gruczołów wydzielania wewnętrznego, z powodu flawonoidów, garbników i witaminy K działa przeciwkrwotocznie, zwiększa poziom hemoglobiny i liczbę erytrocytów, poprawia perystaltykę jelit.
Szczególnie polecana jest na wiosenne osłabienie, gdyż stwierdzono w surowcach istnienie czynników pobudzających wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych, oraz przy anemii.
Używana miejscowo sprzyja gojeniu się ran, czyraków i wrzodów. Chlorofil otrzymywany z pokrzywy wykorzystuje się w leczeniu choroby popromiennej. Z pokrzywy i krwawnika sporządza się płynne wyciągi, które stosowane do wewnątrz tamują krwawienia nosa, jelit, macicy i płuc. Pokrzywa działa słabo moczopędnie (to działanie jest jednym z nielicznych dobrze dowiedzionych metodami naukowymi), przy czym hamuje resorpcję zwrotną przyśpieszając eliminowanie z krwiobiegu chlorków, mocznika i szkodliwych produktów przemiany materii (działanie w tym zakresie korzeni jest silniejsze niż liści). Przetwory z liści pokrzywy pobudzać mają wydzielanie soku żołądkowego i nieznaczne także mają działać żółciopędne. Przypisuje się im ułatwianie trawienia, przyswajania pokarmów, zmniejszania stanów zapalnych przewodu pokarmowego i przeciwdziałanie mało nasilonym biegunkom.
W celu poprawienia obrazu krwi, a także regulacji jej ciśnienia i pracy serca, przy cierpnięciu kończyn zaleca się zażywanie jednej łyżeczki dziennie miodu pokrzywowego.
Istnieją doniesienia pokazujące, iż ukłucia pokrzywy mają działanie przeciwbólowe w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Podrażnianie skóry w okolicach niedomagających stawów pomagać ma z powodu poprawienia krążenia i usuwania w ten sposób toksyn odpowiedzialnych za choroby reumatyczne. Korzystne działanie ma mieć na takie stawy również sam kwas mrówkowy zawarty w komórkach włosków parzących. Działanie czynne przypisywane jest także oksylipinie (kwas 13-hydroksyoktadekatrienowy), która ma blokować aktywność prozapalną cytokinin.
Wyciągi z organów podziemnych pokrzywy hamują aromatazę i obniżają stężenie SHBG, dzięki czemu mogą być stosowane przy nadmiarze aromatazy, który u mężczyzn powoduje ginekomastię, a u kobiet hirsutyzm.
Z badań na gryzoniach wynika, że wyciąg z pokrzywy zwyczajnej ma działanie łagodzące niepożądane skutki chemioterapii przy użyciu cisplatyny, a olej z jej nasion łagodzi sztucznie wywołane stany zapalne jelita.
Pokrzywa, ma też działanie tzw. magiczne – sprzyja koncentracji, rozwija intuicję i zdolności jasnowidzenia.

Surowiec zielarski.
W zielarstwie surowca dostarczają dwa równocenne gatunki: pokrzywa zwyczajna i pokrzywa żegawka. Suszone liście są barwy od ciemnozielonej po brunatnawozielone na górnej powierzchni, jaśniejsze na dolnej. Blaszka liściowa jest silnie pokurczona, jajowata do podługowatej, o długości do 10 cm i szerokości do 5 cm z grubo piłkowanym brzegiem i sercowatą bądź zaokrągloną nasadą. Widoczne jest siatkowate unerwienie wyraźnie uwypuklone na dolnej powierzchni. Wysuszone liście mają charakterystyczny zapach oraz nieco gorzki, słonawy smak.

Zbiór i przechowywanie.
Ziele i liście zbiera się od maja do września, odcinając pędy przed kwitnieniem i tylko wierzchołki do ok. 30 cm długości i należy uważać aby nie naruszyć systemu korzennego. Liście można obrywać po przewiędnięciu lub zasuszeniu ziela, kiedy pokrzywa już tak nie parzy. Liście i ziele suszy się bez dostępu światła, przy czym materiał roślinny musi być rozrzucony luźno. Wydajność suchego surowca wynosi 22–23% zbioru.

Odwar z liści pokrzywy.
2–2,5 łyżki liści pokrzywy zalać 2 szklankami wrządku i gotować na małym ogniu pod przykryciem przez 5 minut. Następnie odwar należy odstawić na 10 minut i przecedzić do termosu. Pić 2–3 razy dziennie po ½ szklanki po jedzeniu.

Miód pokrzywowy - najskuteczniejszy.
Najbardziej wszechstronny i najskuteczniejszy środek leczniczy z pokrzywy.
Przepis:
Zmielić 1 kg świeżych liści, zagotować z 3 szklankami wody i przecedzić, dodać 0,5 kg miodu oraz wody do objętości 1 litra ewentualnie poprzez zmieszanie 1 części soku ze świeżych pokrzyw z 9 częściami miodu. Pojemnik z miodem pokrzywowym przechowywać należy w miejscu ciemnym, chłodnym i suchym.

Roślina kosmetyczna.
Pokrzywa wykorzystywana jest do pielęgnowania urody. Z liści pokrzywy otrzymuje się chlorofil, który ma szerokie zastosowanie w produkcji kremów, maseczek i toników. Kosmetyki z pokrzywy wykorzystywane są do pielęgnacji skóry, paznokci i włosów skłonnych do przetłuszczania się. Regularne płukanie włosów roztworem uzyskanym z zalania 100 g posiekanych liści 0,5 l gorącej wody, do którego po ostudzeniu dodaje się 0,5 l 4% octu powoduje, że włosy nie wypadają, stają się elastyczne i lśniące. Pokrzywa też zwalcza łupież.

Pokrzywa - suplement diety.
Pokrzywa jest wykorzystywana jako główny bądź poboczny składnik suplementów diety. Pokrzywa jest bardzo cenną rośliną pokarmową ze względu na dużą zawartość białka strawnego - stanowi 10,8% paszy – więcej niż w zwykłym sianie, a przy tym białko to jest łatwiej dostępne ze względu na niewielki udział błonnika, bogactwo witamin, karotenów i soli mineralnych. Może być stosowana do karmienia zwierząt w postaci kiszonki w mieszance z innymi roślinami pastewnymi. Pokrzywy powinny być mieszane z innymi paszami ze względu na ich działanie przeczyszczające (zaleca się nie więcej niż 30% udziału pokrzyw w pożywieniu). Obecność młodych pokrzyw w pożywieniu ma zwiększać mleczność krów i zawartość tłuszczu w mleku. Kury karmione pokrzywami poprawiają swoją nieśność, dając przy tym jajka o ciemnym żółtku. Indyki tuczone paszą z udziałem pokrzyw dają mięso miękkie i bardziej czerwone. W przypadku koni dodatek pokrzyw do karmy, ewentualnie pojenie jednodniowym maceratem z tych roślin poprawia stan ich sierści. Ze względu na właściwości parzące, pokrzywy nie są zjadane w postaci świeżej na pastwiskach przez bydło i konie. Chętnie wyjadane są natomiast, nawet w stanie świeżym, przez kozy, świnie i kury. Po ścięciu i przewiędnięciu pokrzyw wszystkie zwierzęta roślinożerne chętnie się nimi pożywiają.

Barwnik z pokrzywy.
Chlorofil z liści używany jest jako zielony barwnik wykorzystywany w farmaceutyce, produkcji kosmetyków oraz w przemyśle spożywczym. Jeśli podczas farbowania wełny za pomocą pokrzywy użyty zostanie siarczan miedzi jako zaprawa (utrwalacz) – uzyska się barwę miękko szarozieloną. Jeśli wełna zaprawiona zostanie ałunem, kwasem winowym lub siarczanem żelaza – zabarwi się na szarozielono. Zaprawiona ałunem wełna farbowana korzeniem pokrzywy nabiera barwy żółtej. Liście i korzenie mogą służyć także do barwienia białych jajek odpowiednio na zielono i żółto. Przy barwieniu za pomocą korzeni trzeba posiekać 200 g i zagotować w wodzie z jajkami.

Pokrzywa - odrzywka dla roślin i krzewów.
Wyciąg wodny z pokrzyw (popularnie zwany „gnojówką z pokrzyw”) działa biostymulująco na inne rośliny ze względu na zawartość
elicytorów.
Zwiększa odporność roślin na atak owadów i grzybów chorobotwórczych, przyśpiesza wzrost roślin, a także aktywuje rozkład kompostu i odstrasza niektóre owady (mszyce, zwójkowate), a także roztocze. Preparat wykonuje się z pokrzyw zebranych przed kwitnieniem, zalanych w niemetalowym pojemniku niechlorowaną wodą o temperaturze pokojowej. Wywar należy napowietrzać (np. przez codzienne mieszanie) po czym, gdy przestanie wydzielać się gaz, ciecz należy starannie odcedzić (szczątki roślinne w wyniku rozpadu gnilnego spowodowałyby wydzielanie nieprzyjemnego zapachu). Uzyskany płyn stosuje się do podlewania lub oprysków. Wywar z korzeni i kłączy pokrzyw ma działanie antygrzybowe (za sprawą lektyn), skuteczne w przypadku mączniaka jabłoni i szarej pleśni malin.


PRAWOŚLAZ  RÓŻOWY - Malwa różowa
Nazywana także malwą ogrodową, prawoślazem wysokim, p. ogrodowym, malwą czarną, topolówką wyniosłą, zygmarkiem. Pochodzi z Półwyspu Bałkańskiego. Obecnie nigdzie nie występuje na stanowiskach naturalnych, jest tylko i szczególnie
uprawiana w przydomowych ogródkach:
Wykorzystuje się zarówno formy pojedyncze jak i pełnokwiatowe, które dzieli się na 4 grupy w zależności od siły wzrostu i budowy kwiatów.

  1. "Fimbrita flore pleno" – kwiaty półpełne lub pełne, dość rzadko osadzone na łodydze, charakteryzujące się  fryzowanymi działkami korony.
  2. "Pełne wielkie" – charakteryzuje je bardzo silny wzrost (do 3 m wysokości) oraz kwiaty o zewnętrznych  działkach dłuższych niż wewnętrzne, co tworzy rodzaj kryzy otaczającej płatki wewnętrzne.
  3. "Szkockie" – o płatkach jednakowej długości i wzroście do 2,2 m.
  4. "Chaters" – podobne do poprzednich, ale siła wzrostu słabsza (do 1,8 m), tworzą bardzo gęste i zwarte  kwiatostany.

Skład.
Kwiat prawoślazu różowego w celach farmaceutycznych uprawiany jest jedynie w odmianie ciemnych kwiatów. Surowiec zawiera 8-12% śluzu oraz antocyjany takie jak glikozydy i diglikozydy delfinidyny, malwidyny i petunidyny. Ponadto w kwiatach występują ślady olejku eterycznego, garbniki, sole mineralne, żywice i nieznany bliżej hormon roślinny o działaniu estrogennym.



Działanie lecznicze.
Dzięki związkom śluzowym wodny wyciąg z kwiatów malwy czarnej powleka błony śluzowe jamy ustnej i gardła, zmniejsza nadmierną ich wrażliwość i osłabia odruch kaszlowy. Rozrzedza zalegającą w gardle gęstą wydzielinę i ułatwia odkrztuszanie. Na błony śluzowe przewodu pokarmowego wywiera działanie osłaniające, ale nieco słabsze niż w górnych drogach oddechowych.

Odwar z kwiatów malwy czarnej.
1 łyżkę kwiatów zalać 350 ml gorącej wody i parzyć przez 20-30 min. Następnie gotować 3 minuty pod przykryciem, odstawić na 10 min. do ostudzenia i przecedzi. Pić 3 razy dziennie po ⅛ szklanki między posiłkami oraz używać do płukania jamy ustnej i gardła.

Zbiór i suszenie.
Do celów leczniczych używa się wyłącznie odmian o bardzo ciemnych, niemal czarnych kwiatach. Mogą być wykorzystywane także odmiany o pełnych kwiatach. Nie wolno zbierać kwiatów z roślin porażonych przez rdzę. Surowiec jest zbierany w 2 postaciach: z kielichami oraz bez kielichów. Świeżo rozwinięte kwiaty zbiera się w lipcu lub sierpniu przy słonecznej pogodzie i suszy w zacienionym i przewiewnym miejscu.

Sztuka kulinarna.
Barwniki malwy pozyskiwane z ciemnych odmian wykorzystuje się do barwienia w przemyśle spożywczym i do poprawiania koloru win. Stosowana jest także jako dodatek smakowy do herbatek ziołowych. Malwa ma smak bardzo delikatny i łagodny.

Uprawa.
Jest w pełni mrozoodporna (strefy mrozoodporności 4-10). Wymaga ciepłych, słonecznych, ale osłoniętych stanowisk i dość zasobnych gleb o pH 6-7. Uprawiana jest z nasion, które wysiewa się w czerwcu-lipcu do rozsadnika. Siewki mające 2-3 liście pikuje się i wysadza na zagony. Na stałe miejsce sadzi się rośliny jesienią w rozstawie 30-30 x 50-80 cm. W pierwszym roku tworzy tylko przyziemną rozetę 5-7 klapowych liści. Zakwita w drugim roku. Najlepiej prezentują się przy ścianie domu, przy ogrodzeniach, lub wysadzone grupkami w trawniku.


RDEST  PTASI - rdest różnolistny
Nazwy polskie: wróble języczki, świńska trawa, podorożnik. Jest bardzo szeroko rozprzestrzeniony na Ziemi.
W Polsce występuje na niżu i w górach po regiel dolny. Rośnie prawie wszędzie: na polach, w ogrodach, podwórzach, przydrożach, nad rzekami.
Roślina kwitnie od czerwca do października, jest samopylna. Nazwa rośliny (Aviculare) oznacza "ptasi" i odnosi się do tego, że jest ulubionym pokarmem wielu gatunków ptaków, a szczególnie wróbli i ptactwa domowego, tzn. kur, gęsi, kaczek. Jest również przysmakiem świń, stąd pochodzi jego nazwa gatunkowa.

Roślina lecznicza.
Ziele rdestu ptasiego zawiera flawonoidy (m.in. kwercetynę i awikularynę), krzemionkę rozpuszczalną (ok. 0,2%), garbniki (ok. 1,4%), kwasy polifenolowe, cukry (20%), sole mineralne (ok. 8%). Korzenie zawierają barwnik indygotynę.

Właściwości lecznicze.
Różnorodny zespół składników leczniczych sprawia, że ziele stosuje się w wielu schorzeniach, m.in. jako środek moczopędny, który sprzyja usuwaniu wraz z moczem soli potasu i sodu, mocznika, a także - stąd zastosowanie w skazie moczanowej i w chorobach reumatycznych zwłaszcza dla osób w podeszłym wieku. Również stosowany w zapaleniu dróg oddechowych, zapaleniu gardła, anginie, nieżytach oskrzeli.
Związki zawarte w tej roślinie mają również działanie rozkurczowe, poprawiające przemianę materii. Pomocne są też w chorobach płuc, wątroby, przewodu pokarmowego oraz przy przeroście gruczołu krokowego. Młody rdest  stosuje się do naparów i odwarów. Wchodzi też w skład wielu mieszanek ziołowych, które są ogólnie dostępne w aptekach i sklepach ziołowych.
Zewnętrznie stosowany jest przy krwawiących, źle gojących się ranach, owrzodzeniach i oparzeniach.

Zbiór i suszenie.
Zbiór na początku kwitnienia (czerwiec), ścina się ulistnione i kwitnące pędy. Suszenie w temperaturze do
40 °C, w cieniu.


RÓŻENIEC GÓRSKI
Różeniec górski (Rhodiola rosea) inaczej arktyczny korzeń, to roślina, której właściwości lecznicze znano i wykorzystywano już w dawnej medycynie naturalnej rosyjskiej i chińskiej. Rośnie na Dalekim Wschodzie i Syberii. Wśród ludów Syberii, różeniec górski uznawany był za ważną roślinę leczniczą. Rosyjscy uczeni potwierdzili jego uzdrawiające właściwości, podobne do tych, jakie ma korzeń żeń-szeń. W Polsce występuje wyłącznie w Sudetach i Karpatach, tylko na terenie parków narodowych. Jest wrażliwa na zanieczyszczenia. Warstwy jego kłącza malowane są w cytrynowo-żółty kolor, stąd nazwa złoty korzeń. Nasiona są rozsiewane przez wiatr i wodę. Jego pionowy zasięg w Tatrach wynosi 2629 m n.p.m. (występuje na Lodowym Szczycie). Rośnie zarówno na podłożu granitowym, jak i wapiennym.

Skład.
Kłącze z korzeniami zawiera ogromną ilość substancji czynnych: fenoloalkohol, glikozydy salidrozydu, rozarin, rozawin, rozin, liczne flawonoidy, fenolokwasy, kwasy organiczne (bursztynowy, cytrynowy, jabłkowy, szczawiowy), garbniki, tłuszcze, wosk, steryny, oksykumarynę, cukry i wiele innych. Z kłącza i korzeni wytwarza się nalewkę Rhodiolae fluidum i preparat Rodozin. Zioło to wchodzi w skład preparatu Meteo – na dolegliwości pogodowe.

Działanie lecznicze.
Pobudzające - podwyższa sprawność organizmu, wzmacniające i adaptogenne - oznacza to, że jej zażywanie ułatwia przystosowanie organizmu do otaczających warunków, zwiększa odporność na stres wywołany czynnikami zewnętrznymi. Doskonałe łagodzi skutki długotrwałego stresu i przemęczenia, łagodzi depresję i nerwice, podnosząc odporność na stres i ułatwiając szybki powrót do równowagi psychicznej. Zwiększa odporność organizmu na choroby, wytrzymałość psychiczną i fizyczną. Polecany jest osobom uprawiającym sport, wpływa bowiem korzystnie na mięśnie, zmniejsza zakwasy i łagodzi skutki ciężkiego treningu.
Arktyczny korzeń polecany jest również uczniom, studentom i osobom dużo uczącym się – wpływa korzystnie na funkcje poznawcze, zapamiętywanie i proces uczenia się, zwiększa również motywację do nauki, przy tym także zmniejsza senność i poprawia koncentrację. Różeniec górski chroni serce przed czynnikami stresowymi, mogącymi doprowadzić do uszkodzenia tego narządu (np. wolne rodniki). Poza tym zwiększa rezerwy energetyczne mięśnia sercowego oraz aktywuje receptory μ-opioidowe w mięśniu sercowym, chroniąc serce przed arytmią. Złoty korzeń zmniejsza także miejscowe niedokrwienie oraz reguluje ciśnienie krwi.
Zbiór i suszenie.
U roślin uprawianych w 5-6 roku uprawy wykopuje się kłącze, tnie na drobniejsze kawałki, myje i suszy w temperaturze 50-80 °C.

ROZMARYN
U Słowian rozmarynowy wianek, to symbol dziewictwa, niewinności. Dawne wianki ślubne splatali Słowianie właśnie z rozmarynu. Dokładniej wianek z tej rośliny zastąpił dawniejszą rutę. Również rozmaryn używano do odpędzania złych duchów. Dziś
najczęściej rozmaryn jest uprawiany w doniczkach jako roślina pokojowa. Jest to jedna z najstarszych uprawianych w Polsce roślin doniczkowych. Latem można go przetrzymywać na werandach, balkonach, w ogródku.

Skład.
Zawiera olejki – cyneol, pinen, cymen, borneol oraz kwas rozmarynowy.

Działanie lecznicze.
Rozkurczające działanie rozmarynu wykorzystuje się w chorobach przewodu pokarmowego. Łagodzi skurczowe bóle żołądka, wspomaga leczenie chorób jelit i pęcherzyka żółciowego (działanie żółciopędne i żółciotwórcze). Surowiec pobudza również czynność wydzielniczą żołądka i poprawia trawienie (obecność goryczki). Napar z rozmarynu działa pobudzająco na układ nerwowy, natomiast dodawany do rozgrzewających kąpieli pomaga w bólach mięśniowych, stanach reumatycznych oraz zaburzeniach układu obwodowego. Dzaiała pomocniczo w ogólnym osłabieniu, zwiększa sprawność fizyczną i psychiczną, oraz wzmacniająco w stanach wyczerpania i złego samopoczucia. Jest stosowany, jako środek przyspieszający rekonwalescencję po zabiegach chirurgicznych lub ciężkich chorobach (pobudza apetyt).
                                                                            Sztuka kulinarna.
Roślina przyprawowa, używana głównie w kuchni hiszpańskiej, bałkańskiej, meksykańskiej do mięs, wędlin i sosów. Kwiaty dodaje się do sałatek, a kandyzowanymi ozdabia się potrawy. Łodyga może być używana jako szpikulec do szaszłyków – nadaje im zapach i smak. Z liści otrzymuje się antyseptyczny środek do mycia przyborów w łazience, a dodane do kąpieli pobudzają krążenie krwi.

Uprawa.
Roślina rosnąca najwydajniej na słonecznych i ciepłych stanowiskach. Gleba - przepuszczalna, łatwo nagrzewająca się o pH obojętnym lub lekko zasadowym. Rozmaryn jest bardzo słabo odporny na mróz. Rozmnażanie można wykonać z nasion. Dzięki silnie rozgałęzionemu systemowi korzeniowemu (do 2m) roślina charakteryzuje się dużą odpornością na suszę.

Odmiany rozmarynu.
Na świecie hoduje się mnóstwo odmian rozmarynu, m.in.:
"Benenden Blue" – o jaskrawoniebieskich kwiatach
"Huntigton Carpet" – krzew o szerokim pokroju i niebieskich kwiatach
"Lockwood de Forest" – szerokorozłożysty krzew o ciemnoniebieskich kwiatach
"Majorka Pink" – o wzniesionym pokroju i różowych kwiatach
"Prostatus" – odmiana płożąca się, szczególnie nadająca się do obsadzania murków i do doniczek

Ciekawostki.
Rozmaryn wykorzystywany jest w przemyśle spożywczym, kosmetycznym, farmaceutycznym i perfumeryjnym.
Nazywano go świeżym powiewem morza. Był uważany za symbol wiernej miłości.W niektórych wioskach płótno lniane suszono na krzakach rozmarynu. Naparem płucze się ciemne włosy.
Gałązka rozmarynu rzucona w ogień odstrasza owady.

Nalewka rozmarynowa na żylaki.
Nalewka rozmarynowa nie tylko wspomaga leczenie żylaków lecz także przyspiesza redukcję cellulitu.
2-3 świeże gałązki kwitnącego rozmarynu wkłożyć do szklanego słoika.
Zalać 96 % alkoholem. Słoik zamknąć hermetycznie i odstawić na 2 tygodnie w ciemnym, chłodnym miejscu, wstrząsając miksturę codziennie. Następnie odcedzić płyn, przelać do butelki z ciemnego szkła i przechowywać w ciemnym miejscu.

Rozmarynowa kąpiel dla zmęczonych.
To zabieg, który pomoże zlikwidować obrzęk i uczucie ciężkości nóg spowodowane problemami krążeniowymi. Do zęwnetrznego stosowania rozmarynu najlepiej wykonać napar.
Około  100 g liści rozmarynu zalać wrzącą wodą (1litr) i parzyć pod przykryciem przez 30 minut. Następnie przecedzić i preparat do wykonania kąpieli jest gotowy. Kąpieli zażywać od 15-20 minut.


RÓŻA DZIKA
Dzika róża to roślina lecznicza ceniona przez Słowian od wieków. Jej pozytywnego wpływu na funkcjonowanie organizmu nie sposób przecenić. W postaci naparów używano jej w czasie przeziębień i w chorobach z wysoką gorączką, a także w dolegliwościach wątroby i w czasie biegunek. Przypisywano jej także właściwości chłodzące i osuszające, więc okłady z dzikiej róży stosowano na trudno gojące, ropne rany, na owrzodzenia, oparzenia. Popularność dzikiej róży powraca.
Ludzie coraz chętniej wykorzystują ją zarówno
w celach leczniczych jak i
kulinarnych.

W Polsce można spotkać ponad 20 gatunków tej rośliny. Każda z nich odznacza się cudowną urodą, przyjemnym zapachem i co najważniejsze - dostarcza właściwego surowca leczniczego. Rośnie niemal w każdym zakątku, szczególnie na skrajach lasów, przy drogach, w zaroślach, ale też sadzi się ją jako roślinę ozdobną w parkach, ogrodach, na osiedlach.
O popularności tej rośliny świadczą liczne nazwy ludowe. Najczęściej nawiązują anatomicznie do kształtu szupinki. W zależności od regionu dzika róża nazywana jest: baźką, bobidupą, babią dupą, babichą. Znane są też nazwy: róża polna, róża cierniowa, szypszyna, nieszpółki, oraz psia róża, która stosowana była kiedyś jako lek na wściekliznę, stąd też nazwa.

Skład.
Oprócz ogromnej ilości witaminy C zawieraja garbniki, karotenoidy, kwasy organiczne, olejki eteryczne, cukry, pektyny. Owoce są niezwykle bogatym źródłem witaminy C, zawierają jej dziesięciokrotnie więcej niż porzeczka czarna. Już 1-3 jej owoce w zupełności wystarczą do pokrycia dziennego zapotrzebowania człowieka na tę witaminę. Naturalna witamina zawarta w owocach jest przy tym trzykrotnie bardziej skuteczna od witaminy syntetycznej w tabletkach. Owoce dzikiej róży zawierają również witaminy A, B1, B2,, E, K i kwas foliowy, flawonoidy, kwasy organiczne, pektyny oraz garbniki.

Działanie lecznicze.
Róża profilaktycznie jest stosowana w okresie przeziębień i infekcji grypowych jak również w celu łagodzenia przebiegu tych chorób. Róża jest stosowana przede wszystkim jako lek ogólnie wzmacniający (bogate źródło witaminy C), ale także pomocniczo do leczenia różnych schorzeń wątroby, nerek i przewodu pokarmowego. Specjalnie przyrządzone konfitury z dzikiej róży mogą być skutecznym lekiem na chorobę zwyrodnienia stawów.


Zbiór i suszenie.
Płatki kwiatów dzikiej róży powinny być zbierane na początku kwitnienia (maj–czerwiec), zawsze przy bezdeszczowej pogodzie. Surowiec suszy się cienkimi warstwami w warunkach naturalnych – suchym, ciepłym i przewiewnym miejscu. Płatków nie można suszyć na słońcu – tracą wtedy swoją barwę i właściwości.
Owoce zbiera się, gdy dojrzeją - jesienią, ale jeszcze zanim zrobią się miękkie. Owoce najlepiej suszyć w piekarniku; owoce trzeba rozdrobnić i przez pierwsze 10 min. należy trzymać je w temp. ok. 100 °C, by szybko zniszczyć enzymy rozkładające witaminę C, potem suszyć w temp. ok. 50–60 °C. Przy wykorzystaniu na nalewki, można je zbierać po przemarznięciu (lub umieścić w lodówce), wtedy mają lepszy smak.

Sztuka kulinarna.
Z płatków wykonuje się konfitury, szczególnie nadające się do nadziewania pączków.
Kandyzowane płatki nadają się do dekoracji ciast oraz są dodatkiem do potpourri.
Z owoców wytwarza się dżemy, soki, syropy i koncentraty witaminowe. Przetwory z róży nadają się do samodzielnego spożycia, są także używane do aromatyzowania słodyczy, napojów, ciast. Z owoców oraz płatków są robione aromatyczne herbaty. Owoce róży mogą być używane do sporządzania przetworów i win.

Nalewka z owoców I.
500 g owoców róży zasypać szklanką cukru i zalać 3/4 l czystą wódką. Odstawić w ciepłe miejsce na tydzień, co jakiś czas wstrząsając. Przecedzić przez gazę i w ciemnej butelce przechowywać w lodówce.
Pić 2 razy dziennie po małym kieliszku nalewki jako środek wzmagający apetyt, poprawiający przemianę materii i trawienie.

Nalewka z owoców II.
250 g rozdrobnionych i oczyszczonych owoców należy zasypać szklanką cukru i zalać 0,5 l spirytusu. Dodatkowo można wzmocnić jej smak przyprawami, np. cynamonem, laskami wanilii, odrobiną kardamonu lub goździkami. Nalewkę należy odstawić w ciepłe, ciemne miejsce i co pewien czas wstrząsać. Po 1–2 miesiącach trzeba przecedzić ją przez gazę. Dopiero wtedy warto ją spożywać.


RUMIANEK


Rumianek pospolity to jedną z najbardziej znanych i popularnych roślin leczniczych. Pochodzi ze wschodniej części obszaru Morza Śródziemnego, dziś jest rozpowszechniony prawie wszędzie. Pospolity także w Polsce.
Roślina jednoroczna. Dziko występuje na polach, przydrożach i siedliskach ruderalnych. Roślina długiego dnia, światłolubna. Wymagania glebowe minimalne. Dobrze plonuje zarówno na glebach piaszczystych jak i gliniastych.

Skład.
Kwiat rumianku zawierają substancje, które rzadko występują w świecie roślin, przede wszystkim wyjątkowo dużą ilość olejku eterycznego bogatego w związki o specyficznych właściwościach leczniczych, m.in. działający przeciwalergicznie chamazulen, a także alfa-bisabolol i jego tlenki. W kwiatach są również flawonoidy, spiroeter, fenolokwasy, fitosterole, poliacetyleny, garbniki katechinowe, gorycze, związki kumarynowe i śluzowe, cholina, witamina C i liczne sole mineralne. Właśnie tej różnorodności składników rumianek zawdzięcza opinię jednej z najcenniejszych roślin leczniczych.

Działanie lecznicze.
W medycynie naturalnej i kosmetyce używa się olejku. Najczęściej jest stosowany doustnie jako środek przeciwzapalny i przeciwskurczowy układu pokarmowego, ma też działanie przeciwalergiczne. Ma właściwości rozkurczające mięśnie gładkie, stosuje się wewnętrznie w skurczach i stanach zapalnych żołądka i jelit.Zewnętrznie przeciwdziała stanom zapalnym skóry - owrzodzenia skóry, hemoroidy, rumień, oparzenia słoneczne i termiczne I i II stopnia, rany. Rumianek stosuje się również przy stanach zapalnych błon śluzowych i jamy ustnej, alergiach skórnych, stanach zapalnych dróg oddechowych (w postaci inhalacji). Rumianek jest także często wykorzystywany w kosmetyce.

Pielęgnacja włosów.
Ekstrakt z rumianku jest składnikiem wielu kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji włosów – ale tylko blond, ma bowiem silne właściwości rozjaśniające. Przywraca im naturalną jasną barwę, nadaje połysk i elastyczność, ułatwiając ich układanie. W przypadku włosów przetłuszczających się przeciwdziała pojawieniu się łupieżu. A ponadto dzięki zawartości licznych związków mineralnych zapobiega wypadaniu włosów, odżywiając ich cebulki.


Środek antyseptyczny na spojówki.
Składniki naparu rumiankowego działają antyseptycznie, ściągająco i przeciwzapalnie. Ponadto hamują wydzielanie histaminy.
To czyni z naparu bardzo skuteczny środek do przemywania i kompresów na podrażnione oczy – czy to z powodu stanu zapalnego spojówek, czy uczulenia.

RUTA
W śród Słowian ruta zwyczajna uchodziła za remedium na trucizny, a także na wiele dolegliwości. Ponadto ziele to chroniło między innymi przed rusałkami, ale szczególnie obawiały się go czarty.
Istniało przekonanie o niezwykłych własnościach tej rośliny. Wierzono, że ma moc odwracania czarów i odpędzania zła. Rutę wrzucano do ogni w Noc Kupały rozpalanych z okazji zrównania dnia z nocą. Wplatywano ją też w weselne wieńce panien wychodzących za mąż. Była symbolem dziewictwa.  

Ruta pochodzi z południowo-wschodniej i wschodniej Europy (Bałkany, Bułgaria, Krym), ale rozprzestrzenił się także na afrykańskim wybrzeżu Morza Śródziemnego i w Europie Południowej. Uprawiany jest w wielu krajach. Obecnie poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach i na wielu wyspach. W Polsce jest rośliną uprawianą czasami na rabatach, nadaje się też na niskie żywopłoty. Jej szarozielone liście dobrze komponują się z kwiatami.

Magiczne zioło.
Od wieków używano ruty zwyczajnej jako leku, m.in. w occie siedmiu złodziei, która była lekiem na choroby zakaźne, w tym dżumę. Była też cenionym afrodyzjakiem. Jej zapach miał odstraszać węże, koty, łasice, kuny. Dlatego zawsze gałązki ruty wieszano w gołębnikach i kurnikach, by odganiały drapieżniki. Dodatkowo ptactwo domowe, zwłaszcza kury, skrapiano sokiem z ruty. Również sokiem z ruty skrapiano kapustę na zagonach. Woń ruty odstrasza bielinki, ale też węże. Wywary z ruty są też używane w biologicznej ochronie roślin.

Wierzono, że człowiek po obłożeniu się liśćmi ruty można zabić bazyliszka „bez szkody i obrazy”. Wyczyn to był nie lada. Bazyliszek był bowiem królem węży. Wykluwał się raz na 100 lat z jaja zniesionego przez 7-letniego koguta. Potrafił zabijać spojrzeniem.

Obkładanie się liśćmi ruty chroniło też przed ukąszeniami jadowitych owadów. Rutę miały zjadać łasice przed walką z wężem lub bazyliszkiem. Wtedy taka łasica była nie do pokonania.
Rutę wkładano dzieciom do poduszek, na których spały. Miał to być niezawodny sposób, by ominął ich kaduk, czyli zabranie majątku w razie bezpotomnej śmierci.
Kto miał słabe serce, ucierał rutę z winem. Taki okład ponoć wzmacniał serce niesłychanie.
Oliwa z rutą zaś była stosowana na „pokrzywione członki”.
Jedzenie listków ruty – świeżych lub suszonych – miało przywracać wzrok i pomagać przy zatruciach.

Ruta była też lekiem na ból zębów. By wyleczyć ząb, trzeba było rutą przypalić brodę.

Ruta kwitnie od czerwca do sierpnia. Kwiaty są żółte, nieduże, promieniste, zebrane w wiechowate kwiatostany. Na ich miejscu jesienią pojawiają się owoce - wielonasienne torebki z ciemnobrązowymi nasionami.
Cała roślina używana jest w ziołolecznictwie.

Działanie lecznicze.
Wiatropędne, żółciopędne, rozkurczowe, uspokajające, wzmacniające, moczopędne, przeciwbólowe, pobudzające trawienie poprzez zwiększenie wydzielania soków trawiennych. Ruta zwalcza robaki – pasożyty układu pokarmowego, zwalcza hemoroidy, obniża ciśnienie krwi, poprawia krążenie obwodowe, uszczelnia ściany naczyń krwionośnych i zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie słoneczne.

Skład zielarski.
Roślina zawiera olejek eteryczny do 0,36% (metylo-n-nonyloketon do 90% i metylo-n-heptyloketon do 10%, nieznaczne ilości pinen, limonenu i cymenu), furanokumaryny do 0,1% (m.in. psoralen, bergapten, ksantotoksyna, izoimperatoryna i rutamaryna), flawonoidy do 2,2% (m.in. rutyna i kwercetyna), alkaloidy (skimianina, graweolina, arboryna i rutamina), kumaryna, umbeliferon, kwasy organiczne, witamina C, sole mineralne.

Zbiór i suszenie.
Jest mrozoodporna. Najlepiej rośnie na lekko zasadowej i przepuszczalnej glebie oraz na słonecznym stanowisku. Powinna być zasłonięta od silnych wiatrów. Aby zapewnić roślinie zwarty pokrój, należy ją przyciąć po przekwitnieniu. Rozmnaża się ją wiosną przez podział lub późnym latem przez sadzonki pędowe. Można też rozmnażać przez nasiona, które wysiewa się w kwietniu do rozsadnika lub bezpośrednio do gruntu. W pierwszym roku ruta zwyczajna wytwarza tylko rozetę liściową, w następnym roku – łodygę z kwiatami.
Przed kwitnieniem ścina się szczyty pędów i suszy w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych, a następnie osmykuje liście, odrzucając łodygi. Przy zbiorze i pracach pielęgnacyjnych używa się rękawiczek, gdyż roślina może spowodować poparzenia i przebarwienia skóry, zwłaszcza podczas letniej, słonecznej pogody.

Ruta w kuchni.
Zarówno liście, jak i nasiona wykorzystywane są w sztuce kulinarnej do przygotowywania mięs, ryb, serów.
Jej świeże, młode liście używane są do konserwowania dziczyzny, aromatyzowania sałatek, surówek, mięs, duszonych potraw, kapusty, grzybów i do gotowania ryb, zaś suszone ziele wykorzystywane jest do nacierania mięs, przyprawiania bigosu, gulaszu. Ruta jest jednak bardzo gorzka. Gorycz ta zmniejsza się pod wpływem kwasów, z tego też względu ruta bardziej nadaje się do warzyw kiszonych lub marynowanych octem. Olejku z ruty używa się do aromatyzowania niektórych koniaków, likierów i wina wermut.Ruta używana jest do aromatyzowania niektórych herbat i napojów owocowych.


RUTWICA  LEKARSKA
W Polsce występuje rzadko, tylko w południowej części kraju jako gatunek zawleczony, kenofit. Rośnie na mokrych łąkach, brzegach wód i w wilgotnych zaroślach.

Skład.
Zioło zawiera pochodne guanidyny (galegina i hydroksy-4-galegina), pochodną chinazoliny – peganinę, gorycze, garbniki, cztero cukier stachyoza, sole mineralne.

Zbiór i suszenie.
W lipcu lub w sierpniu zbiera się zakwitające, górne części pędów i suszy w suszarniach naturalnych w cieniu i przewiewie.

Właściwości lecznicze.
Obniża stężenie glukozy we krwi w cukrzycy, pobudza także wydzielanie mleka u kobiet karmiących i w nieznacznym stopniu działa moczopędnie i napotnie. Używane jest pomocniczo przy leczeniu cukrzycy, oraz do pobudzania laktacji u kobiet.

Napar z rutwicy.
1-2 łyżeczki ziela zalać szklanką wrzącej wody, przykryć i odstawić do naciągnięcia na minimum 15 minut. Przecedzić. Pić zawsze świeży napar 2-3 razy dziennie.


copyright © 2019
Kontakt:
mediapolonii@gmail.com
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego