W-Z-Ż - Historia Słowian

Przejdź do treści

Menu główne:

Zioła

WARZUCHA  LEKARSKA
Występuje w Europie i Ameryce Północnej na obszarach o klimacie umiarkowanym i zimnym. W Polsce pojawia się przemijająco, głównie w województwie zachodniopomorskim.
Zasiedla wybrzeża morskie i solniska. Kwitnie od maja do września.


Skład i właściwości  lekarskie.
Warzucha lekarska jest bardzo wartościową rośliną. Oprócz dużej zawartości witaminy C i soli mineralnych , warzucha lekarska posiada właściwości antyseptyczne oraz średnio przeczyszczające. Ważnym składnikiem są również gorycze, które mają silnie gorzki smak i odruchowo zwiększają wydzielanie śliny, kwasu solnego, soku jelitowego i trzustkowego. Działają wzmacniająco przy osłabieniu organizmu. Poprawiają trawienie, zwiększają apetyt, podwyższają kwasowość soku żołądkowego, przyspieszają wchłanianie strawionego, upłynnionego pokarmu z jelit do krwi i limfy. Napar z warzuchy lekarskiej charakteryzuje się również działaniem oczyszczającym, dezynfekującym i żółciopędnym. Ma właściwości moczopędne, w związku z czym jego stosowanie jest polecane przy kamieniach nerkowych oraz obrzękach, czyli nadmiernym gromadzeniu się wody w organizmie. W związku ze swoim działaniem detoksykującym roślina stosowana jest w kuracji oczyszczającej organizm. Stosowano ją również przy problemach z wątrobą, oraz w terapii blednicy.

Zewnętrznie.
Sok z warzuchy lekarskiej może być stosowany jako płukanka jamy ustnej w przypadku bolesnych owrzodzeń w jamie ustnej. Sok z zioła to sposób na rozjaśnianie różnych plam skórnych czy leczenie wykwitów skórnych. Świeżo wyciśnięty nakłada się bezpośrednio na zmienione chorobowo miejsca. Warzucha lekarska stosowana jest także do leczenia stanów zapalnych oczu i w związku z tym znajduje się w składzie leków homeopatycznych. Ze względu na to, że roślina zawiera garbniki może być stosowana do hamowania krwawień np. z ran lub nosa. Posiada bowiem właściwości ściągające.

Roślina była stosowana w leczeniu szkorbutu, niedobór kwasu askorbinowego (witaminy C). Choroba charakteryzowała się m.in. znacznym osłabieniem odporności organizmu, krwawieniem dziąseł, wypadaniem zębów, kruchością naczyń krwionośnych, co powodowało ich pękanie.
Nieleczona prowadziła nawet do śmierci. Dawniej dla marynarzy warzucha lekarska była jedynym ratunkiem.


W kuchni.
Warzucha lekarska w kuchni jest stosowana jest jako zdrowy dodatek do sałatek. Po posiekaniu można położyć ją również np. na chleb z masłem. Jej smak porównywany jest do popularnej rzeżuchy, jak też liści chrzanu czy rukwi wodnej. Z powodzeniem jest dodawana do potraw z ryb, omletów, twarogu i mięs. Sprawdza się także jako przyprawa do dań.

Uprawa.
Roślina łatwa w uprawie. Jest w Polsce całkowicie mrozoodporna. Szczególnie dobrze prezentuje się w ogrodzie skalnym pomiędzy kamieniami lub w szczelinach murków i skał. Nie ma specjalnych wymagań co do gleby. Rozmnaża się przez wysiew nasion lub przez podział rozrośniętych kęp.

WĄKROTA  AZJATYCKA --  Centella asiatica
Wąkrota jest to wieloletnia, aromatycznie pachnąca roślina lecznicza o długiej i różnorodnej historii zastosowań. Występuje lokalnie w ciepłych rejonach na obu półkulach. Rozwija się w warunkach wysokiej wilgotności przy brzegach zbiorników wodnych, a także w wilgotnych, nasłonecznionych, skalistych miejscach. Jej wygląd zmienia się w zależności od warunków środowiskowych, w których rośnie. Surowcem zielarskim jest część nadziemna lub cała roślina. Zwyczajowa nazwa wąkroty to Gotu kola, czyli w języku syngaleskim "kielichowy kształt".

Skład chemiczny.
Wąkrota azjatycka zawiera duże ilości pentacyklicznych saponin triterpenowych. Należą do nich: azjatykozyd, madekasozyd, centellozyd, bramozyd, braminozyd, tankunizyd, scefoleozyd oraz kwas azjatykowy, kwas bramikowy, kwas tankunikowy, kwas madekasowy i kwas centelikowy. Saponiny triterpenowe są wtórnymi metabolitami rośliny. Są one syntetyzowane podczas wzrostu i rozwoju rośliny i wpływają bezpośrednio na jej aktywność farmakologiczną.

Skład rośliny jest uzależniony od miejsca jej występowania. Dominującym składnikiem wąkroty występującej na Madagaskarze i Południowej Afryce jest kwas madekasowy i azjatykowy oraz azjatykozyd i madazjatykozyd. Odmiana chińska zawiera madekasozyd i saponinę triterpenową, pochodną kwasu madekasowego. W roślinie rosnącej na Sri Lance głównym składnikiem jest centellozyd i kwas centelikowy. Na terenie Indii występuje 5 odmian różniących się składem chemicznym. Pierwsza zawiera kwas madekasowy i azjatykowy oraz azjatykozyd i madazjatykozyd, druga kwas indocetoikowy, trzecia azjatykozyd, bramozyd, braminozyd oraz kwas azjatykowy i bramikowy, kolejna tankunizyd i kwas tankunikowy, a ostatnia izotankunizyd i kwas izotankunizydowy.
Wśród innych składników Centella asiatica występują: monoterpeny, seskwiterpeny, związki poliacetylenowe, flawonoidy oraz cukry (glukoza i ramnoza). Ponadto roślina jest bogata w witaminy: A, C, K, E oraz magnez.

Zastosowanie  lekarskie.
Wąkrota azjatycka jest dobrze znana i wykorzystywana od tysięcy lat. W indyjskiej medycynie naturalnej – uważa się, że ma właściwości odmładzające i wywiera pozytywny wpływ na funkcjonowanie mózgu. Regularne zażywanie wąkroty azjatyckiej poprawia pamięć, zapobiega depresji, zmniejsza niepokój. Wąkrotę stosuje się w leczeniu zmian skórnych spowodowanych trądem, w bielactwie, łuszczycy, egzemie, w chorobach zapalnych dróg moczowych, w syfilisie, astmie, anemii, cholerze oraz w nadciśnieniu. Zaleca się wzbogacenie diety o wąkrotę azjatycką w przypadku cukrzycy. W Indiach w medycynie naturalnej roślinę podawano w chorobach przewodu pokarmowego: czerwonce, biegunkach, bólach brzucha i niestrawności.

W medycynie chińskiej wąkrotę azjatycką stosuje się w leczeniu depresji, niepokoju oraz jako środek usuwający fizyczne i psychiczne wyczerpanie. Wąkrota wykazuje działanie terapeutyczne w chorobach skórnych i trądzie. Ponadto podaje się ją w chorobach dróg moczowych, gorączce, czerwonce oraz żółtaczce.

W Indonezji, w medycynie ludowej wąkrotę stosuje się przypadku choroby wrzodowej żołądka, zapaleniu żołądka, stanach zapalnych wątroby i dróg moczowych, przy grypie oraz w chorobach skóry i trądzie. Zastosowanie terapeutyczne, przypisywane wąkrocie azjatyckiej w dawnych czasach, potwierdzają obecne badania naukowe. Wąkrota azjatycka charakteryzuje się działaniem przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym.
Sprawdzony został wpływ olejku eterycznego otrzymanego z rośliny na sześć rodzajów bakterii: Escherichia coli, Bacillus subtilis, Bacillus megaterium, Staphylococcus aureus, Proteus vulgaris i Xanthomonas campestris oraz na sześć rodzajów grzybów: Aspergillus niger, Aspergillus parasiticus, Rhizopus oryzae, Candida albicans, Fusarium solani i Colletrichum musae. Olejek eteryczny wykazał znaczne działanie hamujące na wszystkie drobnoustroje z wyjątkiem Aspergillus parasiticus. Najlepszy efekt osiągnięto w przypadku bakterii Escherichia coli oraz grzyba pleśniowego Aspergillus niger.

Wąkrota azjatycka wykazuje pozytywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Zawarte w roślinie triterpeny działają na naczyniową i okołonaczyniową tkankę łączną. Stymulują syntezę kolagenu i innych białek tkanki łącznej poprzez modulowanie działania fibroblastów w ścianach naczyń, co w efekcie poprawia ich elastyczność i napięcie. Działa ochronnie na śródbłonek, pozytywnie wpływa na drenaż układu limfatycznego. Charakteryzuje się aktywnością antyagregacyjną, która może zmniejszać negatywne efekty zastoju żylnego. Osłania aktywność mikrocyrkulacyjną i zmniejsza zbyt dużą przepuszczalność kapilar. W związku z tym wyciągi z wąkroty azjatyckiej są wskazane w nadciśnieniu żylnym, w zespole pozakrzepowym, wszelkich objawach przewlekłej niewydolności żylnej, a także guzkach krwawniczych odbytu.

Wyciągi z wąkroty azjatyckiej przyspieszają gojenie się ran. Zbadano miejscowe i doustne działanie ekstraktu etanolowego z wąkroty azjatyckiej u szczurów. Wyciąg stosowany miejscowo zwiększał wytrzymałość leczonych tkanek na rozciąganie. Może być to spowodowane zwiększeniem syntezy kolagenu oraz stabilizacją włókien. Podczas stosowania zaobserwowano także wzrost proliferacji komórek. Doustne podawanie etanolowego wyciągu z wąkroty azjatyckiej potęguje nabłonkowanie i szybsze zmniejszanie się powierzchni rany. Ponadto wyciągi z Centella asiatica stosuje się z dobrym skutkiem w terapii blizn. Substancje aktywne zawarte w roślinie stymulują powstawanie tkanki bliznowatej poprzez produkcję kolagenu typu 1. Działanie to wzmagane jest ponadto dzięki właściwościom przeciwzapalnym.

Zastosowania Centella asiatica to remedium na łuszczycę. Również wykazuje selektywne działanie toksyczne na komórki nowotworowe. Badania dowodzą, że wodny wyciąg z wąkroty azjatyckiej wykazuje działanie toksyczne na komórki ludzkiego raka piersi i komórki czerniaka myszy. Wyciągi z wąkroty azjatyckiej oddziaływują na ośrodkowy układ nerwowy. Mają działanie uspokajające, antydepresyjne, przeciwdrgawkowe i przeciwbólowe. Wyciąg wodny bramozydu i braminozydu zmniejsza aktywność spontaniczną i wydłuża czas snu.

Uspokajający efekt tych glikozydów odpowiada działaniu łagodnego środka uspokajającego. Wyciąg z wąkroty azjatyckiej zwiększał możliwości poznawcze i właściwości przeciwutleniające. Stres oksydacyjny i zaburzenia endogenne mechanizmu antyoksydacyjnego są istotnym czynnikiem związanym z chorobą Alzheimer'a i problemami poznawczymi u osób starszych. Dowiedziono, że wodny wyciąg z Centella asiatica jest skuteczny w zapobieganiu problemom poznawczym. Wodny wyciąg z wąkroty przyspiesza gojenie wrzodów żołądka.

W kosmetologii.
Wąkrota azjatycka znalazła także szerokie zastosowanie w kosmetologii. Ma znaczny wpływu na rozstępy skóry i cellulit. Z racji tego, że wąkrota azjatycka działa wzmacniająco na ściany naczyń krwionośnych, doskonale sprawdza się u osób z cerą wrażliwą, płytko unaczynioną, a tym samym – skłonną do zaczerwienień. Można stosować ją również na cienką i suchą skórę pod oczami. Ponadto, roślina ta działa łagodząco w przypadku łatwo pojawiających się „pajączków” i siniaków na nogach. Przy stosowaniu naturalnych kremów lub maści z wyciągiem z wąkrota azjatyckiego (Gotu-kola) pozytywnych efektów możemy spodziewać się już po paru dniach. Wąkrota azjatycka to popularny składnik kremów na zmarszczki, balsamów przeciwcellulitowych i kremów ujędrniających biust. Wyciąg z tej rośliny oddziałuje na ciało wielopoziomowo – nawilża, uelastycznia i wygładza skórę, a jednocześnie spłyca nawet trwałe i głębokie zmarszczki.

WIERZBOWNICA DROBNOKWIATOWA
Gatunek rośliny zielnej należący do rodziny wiesiołkowatych. W Polsce gatunek bardzo pospolity, rzadszy tylko w części południowo-zachodniej. Kwitnie od lipca do sierpnia. Występuje w rowach, w szuwarach lub zaroślach nadrzecznych, na brzegach wód stojących i płynących, na podmokłych duktach leśnych. Rośnie na glebach gliniastych, żyznych. Wierzbownica drobnokwiatowa to zioło, które ma liczne właściwości lecznicze, dlatego znalazło szerokie zastosowanie. Wierzbownica drobnokwiatowa to sprawdzony środek na trądzik, a także na łysienie. Badania naukowe wykazały, że herbata z wierzbownicy sprawdzi się przy dolegliwościach prostaty.

Skład.
Swoje lecznicze działanie wierzbownica drobnokwiatowa zawdzięcza substancjom biologicznie czynnym, takim jak kwasy tłuszczowe, fitosterole, taniny oraz flawonoidy i ich pochodne. Za sprawą tych ostatnich substancji wierzbownica drobnokwiatowa ma właściwości antyoksydacyjne. Usuwa wolne rodniki, które mogą być odpowiedzialne za powstawanie nowotworów. Dzięki  flawonoidom wspomaga również oczyszczanie organizmu z toksyn. Znana jest także z właściwości antyproliferacyjnych i przeciwzapalnych.

Działenie lecznicze.
Wierzbownica drobnokwiatowa, stosowana jest przede wszystkim w profilaktyce i łagodzeniu objawów przerostu gruczołu krokowego. Łagodny przerost gruczołu krokowego występuje u sporej ilości mężczyzn i postępuje wraz z wiekiem. Znane dotychczas farmakologiczne metody leczenia tego schorzenia powoli zaczynają ustępować nowym lekom pochodzenia roślinnego. Należą do nich rośliny z grupy Epilobium, do których zaliczana jest wierzbownica drobnokwiatowa. Głównym hormonem odpowiedzialnym za powstawanie przerostu gruczołu krokowego jest dihydrotestosteron (DHT). Jego podwyższony poziom wpływa na produkcję białkowych czynników wzrostu, które pobudzają do podziałów komórki zrębu i nabłonka wydzielniczego gruczołu krokowego, a dalej do jego przerostu. Wierzbownica ma właściwości antyproliferacyjne, tzn. zapobiega tym podziałom. Stosowana także przy przewlekłych, powracających zapaleniach pęcherza moczowego.

Wierzbownica  na trądzik.
Pozytywny wpływ wierzbownica ma również na kondycję cery trądzikowej. Trądzik to choroba związana z zaburzeniami hormonalnymi. Wierzbownica drobnokwiatowa przyczynia się do przywrócenia równowagi hormonalną organizmu, a tym samym do złagodzenia objawów trądziku. Poza tym wierzbownica ma właściwości antyłojotokowe. Regularne picie herbaty z wierzbownicy oczyszcza cerę oraz zmniejsza ilość wydzielania łoju, którego nadmiar jest problemem osób z cerą trądzikową. Ekstrakt z wierzbownicy drobnokwiatowej jest jednym ze składników niektórych kremów, czy toników do twarzy dla skóry trądzikowej.

Przetłuszczające się włosy i łysienie.
Wierzbownica drobnokwiatowa, ze względu na właściwości antyłojotokowe, doskonale sprawdza się także w walce z nadmiernym przetłuszczaniem się skóry głowy i włosów. Jest to dolegliwość o podłożu hormonalnym o tyle niewygodna, że niektóre osoby muszą myć głowę codziennie, a nawet dwa razy dziennie. Płukanki oraz picie herbaty z wierzbownicy wielokwiatowej mogą wspomóc rozwiązanie tego problemu. W niektórych przypadkach po kilku tygodniach stosowania tego zioła można zauważyć pierwsze efekty kuracji i widoczne zmniejszenie łojotoku. Można ją stosować w celu wspomagania leczenia łysienia androgenowego.

WIESIOŁEK DWULETNI
Występuje w całej Europie, na północy sięgając po północne krańce Półwyspu Skandynawskiego. W Polsce dość często spotykany, zwłaszcza w dolinie Wisły.
Jest to roślina dwuletnia, kwitnie od czerwca do sierpnia. Przedprątne kwiaty przez dzień są zamknięte, otwierają się dopiero wieczorem i są zapylane przez ćmy. Kwiaty nocą wydzielają intensywny, przyjemny zapach.

Skład fitochemiczne.
Olej z wiesiołka dwuletniego (Oenothera biennis L.) jest znany człowiekowi od bardzo dawna. Zawiera kauczuk, kwasy organiczne, garbniki i flawonoidy. W nasionach jest około 20% oleju zawierającego nienasycone kwasy tłuszczowe (kwasy gamma-linolenowy, linolowy, oraz olejowy), skrobię, fitosterole, sole mineralne, witaminy. Kwasy tłuszczowe są prekursorami wielu ważnych dla naszego organizmu związków, które regulują pracę układu sercowo-naczyniowego i nerwowego. Dlatego znalazł zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym, jak i kosmetycznym.

Dzialanie lecznicze.
W lecznictwie naturalnym obecnie wykorzystuje się preparaty z nasion wiesiołka. Olej z nasion wiesiołka obniża ciśnienie krwi, zmniejsza poziom cholesterolu przy miażdżycy, obniża poziom cukru we krwi, pomaga w chorobach układu sercowo-naczyniowych, w zatruciach, działa wzmacniająco, odtruwająco, reguluje przemianę materii, zmniejsza ryzyko zakrzepów naczyniowych, działa pomocniczo w początkowych etapach stwardnienia rozsianego i różnych schorzeniach alergicznych (astma, atopowe zapalenie skóry), w przeroście prostaty, przy osłabieniu, chorobach reumatycznych, chorobach układu nerwowego.

Aby zmniejszyć napięcia przedmiesiączkowe, należy łykać po 2 kapsułki wiesiołka 3 razy dziennie przez 10 ostatnich dni cyklu.Wiesiołek jest również zalecany kobietom, które mają problem z zajściem w ciążę. Regularne przyjmowanie oleju z wiesiołka zwiększa ilość wydzielanego śluzu, który ułatwia zajście w ciążę. Wiesiołek wpływa także pozytywnie na impotencję u mężczyzn.

Wiesiołek na kaszel.
1 łyżkę zmielonych nasion zalać wrzącą wodą i parzyć pod przykryciem 15 minut. Po tym czasie należy odcedzić nasiona i pić przy spazmatycznym kaszlu 3 razy dziennie. JW przypadku uciążliwego kaszlu u dziecka, należy zaparzyć wiesiołek zalewając go gorącym mlekiem.
Niemowlakom podaje się 2 łyżeczki mlecznego naparu 3 razy dziennie, a starszym dzieciom 100 ml - 3 razy dziennie.


Roślina jadalna.
Po ugotowaniu jadalne są młode liście, pędy, zielone strąki oraz korzenie. W smaku są pieprzne. Wiesiołki zawierają dużo kwasu γ-linolenowego i śluzu. Smaczne są korzenie pokrojone na plasterki i przyprawione octem z oliwą. Kwiaty można dodawać do sałatek. Wiesiołki dość często były spożywane przez Indian. Apacze żuli surowe owoce wiesiołków, Zuni i Gosiute nasiona, Czirokezi smażone i podgotowane liście.

Roślina  kosmetyczna.
Olej z nasion jest wykorzystywany w przemyśle kosmetycznym do produkcji kremów, przeciwzmarszczkowych i przeznaczonych dla cery alergicznej. Doceniono jego właściwości natłuszczające i odżywcze. Doskonale nawilża, pozostawia na skórze delikatny film i nadaje uczucie świeżości. Może być wykorzystywany do regeneracji naskórka po kąpielach słonecznych i silnym mrozie. Olejek z wiesiołka skutecznie łagodzi podrażnienia i uzupełnia naturalny płaszcz hydrolipidowy skóry.
Jest również jednym ze składników pomadek do ust, odżywek do włosów i balsamów do ciała.

Roślina  ozdobna  i  uprawa.
W ogrodnictwie kwitnie jako roślina ozdobna na rabatach. Roślina łatwa w uprawie i rośnie szybko. Najlepiej rośnie na przepuszczalnym, piaszczystym podłożu. Jest całkowicie mrozoodporny, dość dobrze znosi też suszę. Wymaga stanowiska słonecznego. Rozmnaża się go poprzez nasiona, poprzez podział lub przez sadzonki pędowe, które sporządza się późną wiosną. Nasiona wysiewa się jesienią lub wczesną wiosną bezpośrednio do gruntu, na głębokość 1 cm, w rzędach co 40 cm.

Poprawa stanu skóry.
1 kapsułka wiesiołka dziennie na zmianę z ogórecznikiem przez okres 20 dni.

Maseczka ze zmielonych nasion .
3 łyżki zalać zimną wodą, tak by uzyskać papkę. Gotować na małym ogniu przez kilka minut i doprowadzić do wrzenia. Następnie wystudzić i nałożyć na twarz na kilkanaście minut. Maseczka doskonale nawilża i dodaje skórze elastyczności.

Oliwka na poprawę stanu skóry.
1 szklanka ususzonych płatków wiesiołka
1 szklanka oliwy z oliwek
Płatki wiesiołka zalać olejem, zamknąć szczelnie w słoiku i wstawić do miseczki wypełnionej gorąca wodą. To samo robić przez dwa kolejne dni. Słoiczek z olejem wiesiołkowym powinien stać w misce z wrzątkiem tak długo aż całkowicie wystygnie. Po trzech dniach zrobić przerwę i odstawić słoik na 10 dni do "odpoczynku" w ciepłe miejsce. Następnie odcedzić oliwkę i przelać do ciemnego naczynia. Trzymać oliwkę w chłodnym miejscu. Jest to doskonały sposób na leczenie chorobowych zmian skórnych. Łagodzi egzemę, łuszczycę, atopowe zapalenie skóry i trądzik. Oliwką smarować chorobowo zmienione miejsca raz dziennie.

Olejek z wiesiołka można również wcierać w dłonie, by nawilżyć skórę, albo wcierać we włosy - w ten sposób wzmocni cebulki i pozbawi łupieżu.

Wino z wiesiołka.
0.5 szklanki zmielonych nasion z wiesiołka zalać 200 ml wytrawnego wina.
Odstawić na 14 dni, następnie przefiltrować.
Kieliszek wina z wiesiołka spożywać raz dziennie. Doda odporności i pomoże pozbyć się wielu chorób.


WROTYCZ  POSPLITY
Wrotycz to roślina pospolita, występująca na terenie całej Europy. Charakterystyczny wygląd liści i kwiatów sprawia, że trudno ją pomylić z jakimkolwiek innym ziołem.
Występuje najczęściej przy brzegach polnych dróg, na łąkach, miedzach i leśnych polanach. Najczęściej stosowanym surowcem zielarskim jest ziele i kwiat wrotyczu.
Kwitnie od czerwca do sierpnia. Roślina ozdobna uprawiana w ogrodach na rabatach. Szczególnie nadaje się na suche bukiety.


Skład.
Kwiaty wrotyczu zawierają od 1 do 1,5% olejku, którego głównymi składnikami są tujon, izotujon, kamfora, borneol oraz gorzki lakton – tanacetyna i flawonidy: akacetyna i luteolina.

Działanie lecznicze.
Dawniej roślina była stosowana do leczenia histerii, do pobudzania menstruacji oraz przy stłuczeniach, zwichnięciach, reumatyzmie i chorobach skóry. Używano jej też do zwalczania robaków obłych w układzie pokarmowym. Była w tym skuteczna, jednak w koniecznych do tego celu ilościach, inaczej miała już działanie trujące dla człowieka.

Napar z wrotyczu wpływa na funkcjonowanie układu krwionośnego – przyspiesza akcję serca i poprawia siłę jego skurczów. Ze względu na dużą ilość substancji odkażających i przeciwzapalnych wrotycz działa przeciw pasożytniczo, przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwgrzybicznie, może być więc stosowany wspomagająco w leczeniu infekcji chorób pasożytniczych. Ponadto wrotycz reguluje cykl miesiączkowy, zmniejsza bóle miesiączkowe, napięcie przedmiesiączkowe i łagodzi kolki, bóle brzucha i zaparcia. Wpływa korzystnie na pracę wątroby i pęcherzyka żółciowego. Przyspiesza przemianę materii i łagodzi objawy alergii sezonowej.

Jest także bardzo skuteczny w leczeniu chorób skórnych np. łuszczycy czy trądziku a preparaty z wrotyczu wcierane w skórę zmniejszają bóle reumatyczne.
Obecnie wrotycz jest rzadko stosowany, ze względu na obecność tujonu. Uznawany jest  za roślinę trującą, niemniej przy stosowaniu zalecanych dawek wrotycz można stosować zewnętrznie i wewnętrznie.
Jest stosowany jako domieszka do leków zewnętrznego stosowania we wszawicy głowowej i łonowej (alkoholowy wyciąg o nazwie Artemisol).

Zapach wrotyczu, przypominający zapach kamfory, skutecznie odstrasza owady.
Z tego też względu jest używany jako repelent do odstraszania much,
mrówek i moli, również komarów i kleszczy. Odwar z ziela nadaje się
do ekologicznego zwalczania stonki ziemniaczanej i mszyc.

Uprawa.
Roślina łatwa w uprawie. W Polsce całkowicie mrozoodporna. Jest ekspansywna i rozrasta się nieograniczenie, z tego też względu należy w ogrodzie kontrolować jej rozwój. Nie ma specjalnych wymagań, ale preferuje słoneczne stanowiska i przepuszczalne, suche gleby. Najłatwiej rozmnażać ją przez podział bardzo wczesną wiosną, można też przez wysiew nasion wczesną wiosną.


ZIMOWIT JESIENNY
W starożytności i czasach późniejszych zimowit był stosowany jako lek na skazę moczanową. Występuje w całej Europie. W Polsce najczęściej jest spotykany w niższych położeniach górskich, ale równieżmożna go spotkać w przylegającym pasie wyżyn po Dolny Śląsk, w Wielkopolsce, oraz na południowej części niżu. Najwyżej występujące jego stanowiska znajdują się na Polanie Chochołowskiej w Tatrach. Kwitnie od sierpnia do września. W warunkach klimatycznych Polski kwiaty pojawiają się w pierwszej dekadzie września -„witają zimę”.

Od czasu do czasu zakwita na wiosnę. Nasiona dojrzewają dopiero w zimie pod ziemią. Jesienią na podstawie starej bulwy tworzy się bruzda, w której powstają dwie – trzy młode bulwy potomne, czerpiące substancje zapasowe ze starej bulwy, która stopniowo zamiera do lata następnego roku. Lubi wilgotne łąki, widne lasy mieszane i rzadkie zarośla. Jest światłolubny, ale znosi okresowe zacienienie. Wymaga gleb świeżych lub wilgotnych, gliniasto–ilastych lub gliniasto–piaszczystych, zasobnych w składniki mineralne.

Cechy fitochemiczne.
Cała roślina jest silnie trująca dla ludzi, bydła i koni. Zwierzęta instynktownie ją omijają, zarówno świeżą, jak i suszoną w sianie. U ludzi po 4-6 godzinach od spożycia pojawiają się takie objawy, jak drętwienie i pieczenie w ustach, trudności w przełykaniu, mdłości i wymioty, ostra biegunka (czasami krwawa), obniżenie temperatury ciała i ciśnienia krwi, w końcu paraliż i śmierć w wyniku paraliżu oddechowego. Śmiertelna dawka dla człowieka to ok. 0,02 g kolchicyny (ilość zawarta w ok. 6 g nasion). Przypadkowe zatrucia śmiertelne są bardzo rzadkie, zazwyczaj wynikają z pomylenia zimowita
z dzikim czosnkiem niedźwiedzim.
Ze względu na silnie trujące własności nie należy samodzielnie stosować tej rośliny w celach leczniczych. Obecnie stosuje się w leczeniu tylko preparaty produkowane z tej rośliny pod ścisłą kontrolą lekarza.

W Polsce gatunek objęty częściową ochroną. Jego populacje stopniowo ulegały zmniejszaniu. Zagrożony jest nie tylko wskutek zbierania go do celów leczniczych i bezpośredniego niszczenia, ale również w wyniku zaorywania łąk i osuszania ich.

Skład chemiczny.
Czynnymi substancjami otrzymywanymi z zimowita są pseudoalkaloidy, pochodne tropolonu (kolchicyna i kolchamina). Nasiona zawierają od 0,2 do 1,2% substancji aktywnych, a bulwy ok. 0,2%.

Działanie lecznicze.
Działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Preparaty otrzymywane z surowca są stosowane w atakach dny (skazy moczanowej). Wytwarzane są także preparaty cytostatyczne stosowane w leczeniu nowotworów, a także raka skóry (0,5% maść z zimowita). Preparaty z zimowita wolno stosować tylko pod kontrolą lekarza.
W homeopatii wykorzystuje się bulwy zimowita, wykopane wiosną. Wykorzystuje się przy dolegliwościach mięśni szyi oraz karku, chorobach stawów pochodzenia reumatycznego, oraz o charakterze padaczkowym.

Zbiór, uprawa i suszenie.
Bulwy wykopuje się w sierpniu i wrześniu przed kwitnieniem rośliny. Zimowit lubi podmokłe gleby i słoneczne stanowiska. Rozmnaża się go z bulw w czerwcu-lipcu, sadzi się je do gleby w rozstawie co 20 cm (duże) lub 10 cm (małe).
Zimowit uprawiany jest również jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty i do ogródków skalnych. Może też być uprawiany w dużej ilości w postaci kęp na trawnikach. Wśród odmian uprawnych występują kultywary o kwiatach białych, purpurowych, a także pojedynczych i pełnych.

Uprawiane odmiany:
Album – odm. białokwiatowa o drobniejszych kwiatach,
Albiplenum – biała, pełnokwiatowa,
Plenum – kwiaty lilioworóżowe, pełne,
Rubrum – purpurowe, wielkością podobne do gatunku.

ZŁOCIEŃ MARUNA
Złocień maruna, znany również jako wrotycz maruna, to roślina z rodziny astrowatych. Można spotkać ją na terenie całego kraju - w górach, nad zbiornikami wodnymi, przy drogach i na ugorach. Kwiaty tworzą silnie pachnące pęki białych koszyczków, z żółtymi środkami. Roślina przypomina rumianek, jednak odróżnia ją płaski środek - rumianki mają środki stożkowate. Złocień maruna zdobi również przydomowe ogrody.

Z
iele maruny doceniali zielarze od wieków. Stosowano je na bolące mięśnie i uporczywe migreny. Współczesna medycyna potwierdziła, że złocień maruna posiada właściwości lecznicze.
Złocień maruna to "złoty środek" ziołowy na migrenę. W roślinie tej występuje aż 30 substancji, które maja wpływ na łagodzenie bólu głowy. Opinie osób cierpiących na migreny wskazują, że codzienne spożycie kilku listków maruny pomaga pozbyć się dolegliwości. Powoduje zmniejszenie kurczliwości mięśni gładkich i naczyń krwionośnych, co skutecznie zapobiega bólom głowy.
Działanie lecznicze.
Leczenie migreny. Zawarte w surowcu związki czynne zmniejszają częstotliwość i nasilenie bóli migrenowych oraz łagodzą objawy towarzyszące migrenie takie jak np. nudności czy jadłowstręt. W medycynie ludowej w postaci naparów jako lek przeciwgorączkowy. Przypisuje się im także działanie antyalergiczne oraz przeciwnowotworowe. Napar z liści i kwiatów miruny działa jako łagodny środek przeczyszczający, pobudza apetyt, oraz uśmierza bolesne skurcze mięśni, np. w czasie bolesnych menstruacji. Pomaga również w zaburzeniach trawienia.

Zewnętrznie.
Naparem z liści złocienia miruny można płukać usta, uzyskując świeży oddech. Płukanie jamy ustnej po ekstrakcji zęba, przyspiesza gojenie rany. Świeże liście miruny, dodane do codziennej kanapki, wpływają na zmniejszenie bólów głowy.
Liście miruny pomagają również na bezsenność oraz dolegliwości artretyczne. Nasiadówki pomogą pozbyć się infekcji narządów płciowych oraz dolegliwości odbytu.
Suszone liście wykorzystuje się do walki z molami. Susz należy przełożyć do torebek przeciwmolowych i umieścić w szafach.

Uprawa, zbiór i przechowywanie.
Złocień obficie kwitnie w drugim roku, od czerwca do września, preferuje stanowisko słoneczne oraz suchą i przepuszczalną glebę. Jest rośliną mrozoodporną, zimującą w gruncie.
Nasiona wysiewa się na wiosnę, w marcu i w kwietniu do pojemników lub w terminie późniejszym, aż do jesieni wprost do gruntu. Roślina wysiewa się również samoistnie.
Sadzonki przygotowuje się porą letnią z łodygi, natomiast jesienią można rozdzielać korzenie. Pielęgnacja maruny polega na przerywaniu lub rozsadzaniu siewek, w odstępach 30 cm.
Zebrane ziele maruny suszy się i przechowuje w papierowych torebkach w przewiewnych i suchych pomieszczeniach nawet przez cały okres wegetacyjny. Suszone liście wydzielają niezwykle intensywny zapach, dlatego należy je przechowywać z dala od innych ziół.


Złocień w ogrodzie.
Złocień maruna to ozdobna roślina przydomowych ogrodów. Ścięte kwiaty są ciekawym i pachnącym dodatkiem do bukietów. Suszone kwiaty i łodyżki, zmieszane z suszem innych roślin, wypełnią otoczenie przyjemną wonią.

W kuchni.
Można dodać listek do tłustych potraw. Liść zmniejsza tłusty smak i jednocześnie zaostrza zapach, co wpływa na pobudzenie apetytu.


Napar  z maruny.
2 łyżeczki suszonych lub świeżych liści i kwiatów zalać 1 szklanką wrzącej wody i zaparzać około 15 min.
Herbatkę pić 2-3 razy dziennie.
Napar działa na przeziębienia, migreny, pasożyty, np. owsiki.

Nalewka  ze złocienia  maruny.
W przypadku świeżego zioła złocienia należy zalać gorącym alkoholem 60%, w stosunku 1:1.
Natomiast w przypadku suszonego zalewamy zimnym alkoholem w tych samych proporcjach.
Tak przygotowany preparat odstawić na dwa tygodnie. Pić około 40 ml nalewki, 3 razy dziennie.
Nalewka jest doskonałym lekarstwem na wiele dolegliwości: migreny, przeziębienia, problemy ze strony układu pokarmowego, ból gardła, stany gorączkowe, pasożyty wewnętrzne. Nalewką można smarować bolące mięśnie, stawy, zmiany skórne. Po rozcieńczeniu leku wodą, w stosunku 1:1, otrzymamy środek do spryskiwania ciała, odstraszający komary i kleszcze.


copyright © 2019
Kontakt:
mediapolonii@gmail.com
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego