Archeolodzy odkryli coś niepokojącego: gdzie są słowiańskie niemowlęta?
Archeolodzy badający wczesnośredniowieczne cmentarzyska słowiańskie od dawna zauważają coś niezwykłego. W wielu osadach odnajduje się szkielety dzieci, młodzieży i dorosłych… ale zaskakująco mało niemowląt.
To szczególnie niepokojące, ponieważ wszystko wskazuje na to, że śmiertelność najmłodszych była ogromna. Bioarcheologia, paleodemografia i źródła historyczne sugerują, że wiele dzieci umierało jeszcze przed ukończeniem pierwszego roku życia.
Gdzie więc są ich ciała? Dlaczego archeolodzy tak rzadko znajdują szkielety słowiańskich niemowląt?
Kości niemowląt niemal znikają w ziemi
Jednym z najważniejszych problemów archeologii dziecięcej jest sama budowa kości niemowląt. Są one niezwykle delikatne i znacznie gorzej zachowują się w ziemi niż szkielety dorosłych ludzi.
Po kilkuset lub tysiącu lat wiele takich szczątków mogło po prostu całkowicie się rozpaść. To jednak nie wyjaśnia wszystkiego.
W części stanowisk archeologicznych liczba odkrywanych niemowląt jest zaskakująco niska nawet wtedy, gdy warunki zachowania kości są bardzo dobre.
Czy niemowlęta chowano poza cmentarzami?
Coraz więcej archeologów uważa, że część najmłodszych dzieci mogła być grzebana poza głównymi cmentarzami.
W różnych regionach Europy odkrywano pochówki dzieci:
- pod progami domów,
- przy ścianach chat,
- w pobliżu palenisk,
- a czasem na obrzeżach osad.
Niektóre społeczności mogły traktować niemowlęta inaczej niż dorosłych członków wspólnoty. W grę mogły wchodzić zarówno wierzenia religijne, jak i wysoka śmiertelność najmłodszych dzieci.
Wczesnośredniowieczne dzieciństwo było niezwykle kruche
Współczesny internet często idealizuje życie dawnych Słowian jako spokojne i naturalne. Jednak dane bioarcheologiczne pokazują dużo bardziej brutalną rzeczywistość.
Niemowlęta i małe dzieci żyły w świecie:
- chronicznego dymu,
- pasożytów,
- skażonej wody,
- niedożywienia,
- i częstych infekcji.
Dla wielu dzieci nawet zwykła biegunka mogła oznaczać śmierć. Wysoka śmiertelność niemowląt była prawdopodobnie codziennością w wielu słowiańskich osadach.
Archeologia nadal nie zna pełnej odpowiedzi
To właśnie dlatego kwestia „zaginionych” słowiańskich niemowląt pozostaje jednym z najbardziej zagadkowych tematów archeologii dziecięcej.
Część szczątków mogła po prostu nie przetrwać do naszych czasów. Inne mogły zostać pochowane w miejscach, których archeolodzy jeszcze nie odkryli.
Nie można też wykluczyć, że część dawnych rytuałów pogrzebowych wyglądała zupełnie inaczej, niż długo zakładano.
Kości dzieci zmieniają obraz dawnych Słowian
Nowoczesna bioarcheologia coraz częściej obala romantyczną wizję wczesnego średniowiecza.
Kości dzieci odkrywane przez archeologów pokazują świat:
- wysokiej śmiertelności,
- chronicznych chorób,
- niedoborów żywieniowych,
- i ciągłej walki o przetrwanie.
To właśnie najmłodsi często najlepiej pokazują prawdziwe warunki życia dawnych społeczności.
Ten artykuł jest jedynie fragmentem większego opracowania poświęconego dzieciństwu, śmiertelności i archeologii dawnych Słowian.
W Cyfrowej Bibliotece „Historia Słowian” dostępne są również:
- pełne ebooki,
- audiobooki,
- filmy,
- opracowania bioarcheologiczne,
- oraz rozbudowane analizy dotyczące życia codziennego we wczesnym średniowieczu.
Marcin Andrzej Szymański
W Cyfrowej Bibliotece Historia Słowian znajdują się ebooki, audiobooki, muzyka, filmy dokumentalne.
