Kim jest Przemysław Urbańczyk i dlaczego jego wywiady o Mieszku I wywołują tyle emocji?

W polskiej historii niewiele postaci zostało obudowanych tak silnym mitem jak Mieszko I.
W szkolnej narracji to niemal symboliczny „ojciec państwa”, człowiek, który „ochrzcił Polskę” i wprowadził ją do świata Zachodu.

Ale część współczesnych badaczy uważa, że rzeczywistość była znacznie bardziej skomplikowana.

Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli tego nurtu jest Przemysław Urbańczyk — archeolog, mediewista i profesor związany z:

• Instytut Archeologii i Etnologii PAN
• oraz Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. (UMK Publishing House)

Urbańczyk specjalizuje się w badaniach nad:

• początkami państwa Piastów,
• archeologią wczesnego średniowiecza,
• chrystianizacją Europy Środkowej,
• relacjami słowiańsko-skandynawskimi,
• oraz problemem tego, jak naprawdę powstawały pierwsze państwa Europy. (UMK Publishing House)

Jest autorem setek publikacji naukowych i wielu książek, między innymi:

• Mieszko Pierwszy Tajemniczy,
• Trudne początki Polski,
• Zanim Polska została Polską,
• oraz Co się stało w 966 roku?. (UMK Publishing House)

Największe emocje wywołała jednak właśnie książka „Mieszko Pierwszy Tajemniczy”.

Mieszko bez pomnika

W swoich wywiadach profesor bardzo często powtarza jedną rzecz:
o początkach Polski wiemy znacznie mniej, niż większości ludzi się wydaje.

I to jest klucz do zrozumienia jego podejścia.

Urbańczyk uważa, że ogromna część tradycyjnej narracji została zbudowana później — na kronikach pisanych wiele pokoleń po wydarzeniach, interpretacjach historyków i potrzebie stworzenia „narodowego początku”.

Dlatego stale rozdziela:

• fakty źródłowe,
• archeologię,
• późniejsze rekonstrukcje,
• i narodowe mity.

W jednym z głośnych wywiadów mówił wprost, że historycy zbyt często traktowali pewne rzeczy jako „oczywiste”, mimo że źródła są fragmentaryczne i niepełne. (Histmag)

„Ochrzczony został Mieszko, nie Polska”

Jednym z najbardziej znanych fragmentów jego wypowiedzi było stwierdzenie, że określenie „chrzest Polski” jest dużym uproszczeniem.

Profesor zwraca uwagę na prosty problem:
w 966 roku nie istniała jeszcze Polska w nowoczesnym rozumieniu tego słowa.

Według niego ochrzczony został przede wszystkim sam Mieszko i jego najbliższe otoczenie polityczne, a proces chrystianizacji społeczeństwa trwał później przez wiele pokoleń. (Histmag)

To właśnie taki styl wypowiedzi sprawił, że część ludzi zaczęła odbierać go jako historyka „burzącego narodowe świętości”.

Obejrzyj ekskluzywny wykład profesora dostępny w ramach płatnej subskrypcji (10 złotych)👇

Kontrowersje wokół teorii profesora

Najwięcej sporów wywołała hipoteza, że dynastia Piastów mogła mieć związki z elitami państwa wielkomorawskiego, a być może nawet z rodem Mojmirowiców. (Histmag)

Urbańczyk argumentował, że ktoś musiał wcześniej posiadać wiedzę organizacyjną, polityczną i wojskową potrzebną do budowy państwa tej skali.

Jego zdaniem nie można po prostu założyć, że struktura państwowa „wyrosła naturalnie” z lokalnych plemion bez szerszego kontekstu geopolitycznego. (Histmag)

I właśnie tutaj zaczyna się największy spór.

Część historyków i archeologów uważa jego hipotezy za bardzo inspirujące i potrzebne, bo zmuszają do ponownego myślenia o źródłach.

Inni zarzucają mu zbyt daleko idące interpretacje oraz budowanie rozbudowanych teorii na ograniczonej bazie źródłowej. (seczytam.blogspot.com)

Sam profesor wielokrotnie odpowiadał, że humanistyka nie może polegać wyłącznie na powtarzaniu dawnych schematów i że obowiązkiem badacza jest zadawanie trudnych pytań. (Histmag)

Dlaczego jego wywiady są tak popularne?

Bo Urbańczyk mówi o historii inaczej niż szkolne podręczniki.

Zamiast opowieści o „wielkich założycielach narodu” pokazuje:

• chaos,
• niepewność,
• brak źródeł,
• politykę,
• przemoc,
• dyplomację,
• i zwykłych ludzi żyjących w brutalnym świecie wczesnego średniowiecza.

To historia mniej pomnikowa, ale często bardziej ludzka.

I właśnie dlatego jego rozmowy o Mieszko I regularnie wywołują dyskusje — nie tylko o samym Mieszku, ale też o tym, czym właściwie jest historia:
rekonstrukcją faktów czy opowieścią budowaną przez kolejne pokolenia.

Zdjęcie: „Professor Przemysław Urbańczyk.JPG” autorstwa Silar, udostępnione na licencji Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (CC BY-SA 3.0).Artykuł „Profesor, który odbrązawia początki Polski” również udostępniono na licencji CC BY-SA 3.0, chyba że zaznaczono inaczej.