Dlaczego moment odstawienia od piersi był dla słowiańskich dzieci tak śmiertelny?
Wyobraź sobie słowiańską osadę około roku 950. W ziemiance pełnej dymu kobieta karmi kilkuletnie dziecko po raz ostatni. Wkrótce mleko matki zostanie zastąpione wodą, papkami zbożowymi i jedzeniem przygotowywanym w warunkach, które dziś uznalibyśmy za skrajnie niehigieniczne.
Dla wielu dzieci dawnych Słowian właśnie wtedy zaczynał się najbardziej niebezpieczny moment życia.
Choć współczesny internet często idealizuje życie wczesnośredniowiecznych Słowian, bioarcheologia i paleodemografia pokazują znacznie brutalniejszy obraz. Analizy kości dziecięcych sugerują, że śmiertelność gwałtownie rosła właśnie po odstawieniu od piersi.
Mleko matki było biologiczną tarczą
Mleko matki nie było jedynie pożywieniem. Stanowiło również ochronę immunologiczną. Zawierało przeciwciała i zmniejszało ryzyko kontaktu z wieloma pasożytami oraz bakteriami obecnymi w wodzie i pożywieniu.
Moment odstawienia od piersi oznaczał nagłe wejście dziecka w świat zakażeń, pasożytów i chronicznych niedoborów żywieniowych.
W warunkach wczesnego średniowiecza nawet niewielka infekcja mogła zakończyć się śmiercią.
Dzieci trafiały do świata pasożytów, dymu i skażonej wody
Wczesnośredniowieczne ziemianki były często pełne dymu. Ogień ogrzewał wnętrze, ale dym opuszczał izbę głównie przez otwór w dachu. W tych samych pomieszczeniach przebywali ludzie, zwierzęta i magazynowana żywność.
Pasożyty jelitowe były prawdopodobnie zjawiskiem powszechnym. Skażona woda, brak kanalizacji i ograniczona higiena powodowały częste biegunki oraz odwodnienia.
Dla małego organizmu po odstawieniu od piersi taki świat był biologiczną pułapką.
Kości dzieci zachowały ślady tego kryzysu
Archeolodzy i bioarcheolodzy potrafią dziś odczytywać z kości ślady głodu, anemii i przewlekłych chorób.
Na szkieletach dzieci odkrywa się między innymi:
- ślady zahamowania wzrostu,
- deformacje związane z niedożywieniem,
- ślady chronicznych infekcji,
- oznaki anemii i silnego stresu biologicznego.
To właśnie dlatego romantyczna wizja „naturalnego i zdrowego życia dawnych Słowian” coraz częściej zderza się z twardymi danymi archeologicznymi.
Najbardziej niebezpieczny moment dzieciństwa
W wielu dawnych społecznościach wysoka śmiertelność dzieci była czymś powszechnym. Jednak moment odstawienia od piersi szczególnie często pojawia się w analizach paleodemograficznych jako okres gwałtownego wzrostu ryzyka śmierci.
Dziecko traciło ochronę biologiczną matki, a jednocześnie trafiało w środowisko pełne pasożytów, dymu, bakterii i niedoborów żywieniowych.
Dla wielu dzieci był to moment, którego organizm po prostu nie wytrzymywał.
Bioarcheologia obala romantyczny mit
Internet często przedstawia dawnych Słowian jako ludzi żyjących w harmonii z naturą, zdrowych i odpornych na choroby współczesnego świata.
Jednak kości dzieci odkrywane przez archeologów pokazują coś znacznie bardziej brutalnego.
Wczesnośredniowieczne dzieciństwo było walką o przetrwanie.
Ten artykuł jest jedynie skróconym fragmentem większego opracowania poświęconego dzieciństwu, chorobom i śmiertelności u dawnych Słowian.
W Cyfrowej Bibliotece „Historia Słowian” dostępne są również:
- pełne ebooki,
- audiobooki,
- filmy,
- słowiańska muzyka,
- analizy bioarcheologiczne,
- oraz rozbudowane opracowania naukowe dotyczące życia codziennego we wczesnym średniowieczu.
Marcin Andrzej Szymański
Pełne ebooki, audiobooki, filmy i rozbudowane opracowania historyczne projektu „Historia Słowian”. Biblioteka zawiera materiały premium poświęcone wierzeniom, archeologii, dzieciństwu, mitologii i codziennemu życiu dawnych Słowian.
